ในการวิเคราะห์ข้อโต้แย้งทางวิชาการ ความแตกต่างระหว่าง 'การอธิบายเหตุและผล' (Causal Explanation) กับ 'ความสัมพันธ์' (Correlation) มีความสำคัญต่อการสรุปผลอย่างไร
กการอธิบายเหตุและผลระบุว่าตัวแปรหนึ่งทำให้เกิดอีกตัวแปรหนึ่ง ในขณะที่ความสัมพันธ์เพียงแสดงว่าตัวแปรทั้งสองเปลี่ยนแปลงไปพร้อมกัน โดยไม่สามารถอะไรเป็นสาเหตุ
ขการอธิบายเหตุและผลและความสัมพันธ์มีความหมายเหมือนกัน เพราะทั้งคู่แสดงถึงการเปลี่ยนแปลงของตัวแปรในทิศทางเดียวกัน จึงสรุปผลได้ในแบบเดียวกัน
คความสัมพันธ์มีความน่าเชื่อถือมากกว่าการอธิบายเหตุและผล เพราะสามารถวัดได้ด้วยค่าสถิติที่แม่นยำกว่า จึงนำไปสู่การสรุปผลที่ถูกต้องกว่า
งการอธิบายเหตุและผลใช้ได้เฉพาะในการวิจัยเชิงปริมาณเท่านั้น ส่วนความสัมพันธ์ใช้ได้กับการวิจัยทุกประเภท ทำให้การสรุปผลแตกต่างกันตามประเภทของงานวิจัย
เฉลยอธิบาย
การอธิบายเหตุและผล (Causal Explanation) หมายถึงการระบุว่าตัวแปรต้น (X) เป็นสาเหตุโดยตรงที่ทำให้เกิดตัวแปรตาม (Y) ซึ่งต้องผ่านการพิสูจน์อย่างรอบคอบ ในขณะที่ความสัมพันธ์ (Correlation) เพียงแสดงว่าตัวแปร 2 ตัวมีแนวโน้มเปลี่ยนแปลงไปพร้อมกัน แต่ไม่สามารถอะไรเป็นสาเหตุของอะไร ความเข้าใจความแตกต่างนี้สำคัญมากเพื่อป้องกันการสรุปผลผิดพลาด เช่น การอ้างว่า A ทำให้เกิด B เพียงเพราะทั้งสองเกิดขึ้นพร้อมกัน