สรุปเนื้อหาก่อนสอบ

✓ ระเบียบนี้ออกโดยคณะรัฐมนตรีเพื่อกำหนดรายละเอียดการปฏิบัติด้านความลับของราชการ โดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 ซึ่งให้อำนาจออกระเบียบกำหนดชั้นความลับและการดูแลข้อมูลลับอย่างเหมาะสม ครอบคลุมตั้งแต่การกำหนดชั้นความลับ การดูแลทะเบียน การส่ง การเก็บรักษา ไปจนถึงการทำลาย

✓ พระราชกฤษฎีกาฉบับนี้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 9 ตุลาคม 2546 โดยมี นายกรัฐมนตรีเป็นผู้รักษาการ ตามพระราชกฤษฎีกา วัตถุประสงค์คือกำหนดหลักเกณฑ์ให้ส่วนราชการบริหารงานอย่างมีประสิทธิภาพ โปร่งใส และตอบสนองประชาชนเป็นศูนย์กลาง

✓ ระเบียบนี้ออกโดยผู้อำนวยการสำนักงบประมาณ มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 31 กรกฎาคม 2562 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้หน่วยรับงบประมาณใช้จ่ายเงินอย่างมีประสิทธิภาพและเป็นไปตามเจตนารมณ์ของกฎหมายวิธีการงบประมาณ ผู้อำนวยการสำนักงบประมาณมีอำนาจรักษาการตามระเบียบนี้ และออกหลักเกณฑ์เพิ่มเติมได้ตามความจำเป็น

✓ สังคมสงเคราะห์ศาสตร์ (Social Work) เป็นวิชาชีพที่มุ่งส่งเสริมการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและเสริมพลังอำนาจแก่บุคคล ครอบครัว และชุมชน โดยอาศัยหลักสิทธิมนุษยชนและความยุติธรรมทางสังคมเป็นแกนกลาง สหพันธ์นักสังคมสงเคราะห์นานาชาติ (IFSW) นิยามว่าเป็นวิชาชีพที่ใช้ทฤษฎีสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ สังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์ และภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อช่วยให้บุคคลและชุมชนรับมือกับความท้าทายในชีวิตได้

✓ กฎหมายฉบับนี้เกิดขึ้นเพื่อแยกระบบบริหารงานบุคคลของครูและบุคลากรการศึกษาออกจากระบบข้าราชการพลเรือนทั่วไป เนื่องจากลักษณะงานวิชาชีพครูมีความเฉพาะตัวที่ต้องการมาตรฐานและกลไกกำกับดูแลที่แตกต่างออกไป ก่อนหน้านี้ใช้กฎหมายที่มีขอบเขตแคบกว่าและไม่ครอบคลุมบุคลากรทางการศึกษาในความหมายกว้าง จึงมีการตรากฎหมายฉบับนี้ขึ้นรองรับโครงสร้างใหม่ตามการปฏิรูปการศึกษา

✓ การฝึกอบรม คือกระบวนการถ่ายทอดความรู้ ทักษะ และทัศนคติจากวิทยากรไปยังผู้เข้าร่วม ครอบคลุมทั้งการสัมมนา อบรมเชิงปฏิบัติการ ศึกษาดูงาน และฝึกงาน ไม่ว่าจะจัดให้ข้าราชการหรือบุคคลภายนอกก็ตาม ข้อสำคัญคือการประชุมภายในเพื่อปรึกษาหารืองานประจำ ไม่ถือเป็นการฝึกอบรม เพราะไม่มีวัตถุประสงค์หลักด้านการพัฒนาองค์ความรู้

✓ ระเบียบนี้บังคับใช้กับข้าราชการ 4 ประเภท ได้แก่ ข้าราชการพลเรือน ข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา ข้าราชการการเมือง และข้าราชการตำรวจ โดยมีปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีเป็นผู้รักษาการและมีอำนาจตีความวินิจฉัยปัญหาการปฏิบัติ

✓ พ.ร.ฎ. นี้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 1 เมษายน 2526 และได้รับการแก้ไขเพิ่มเติมรวม 9 ครั้ง ฉบับล่าสุด พ.ศ. 2560 ปรับปรุงเรื่องชั้นโดยสารเครื่องบินและนิยามข้าราชการ ผู้รักษาการตามกฎหมายนี้คือ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ซึ่งต่างจากกฎหมายหลายฉบับที่ให้นายกรัฐมนตรีรักษาการ

✓ กฎหมายนี้เป็นกฎหมายสิทธิในการรับรู้ข้อมูลข่าวสารฉบับแรกของไทย มีหลักการว่าข้อมูลที่หน่วยงานรัฐครอบครองเป็นของประชาชน จึงต้องเปิดเผยเป็นหลัก และปิดเป็นข้อยกเว้น กฎหมายประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 10 กันยายน 2540 และมีผลบังคับใช้หลังจากนั้น 60 วัน คือวันที่ 9 ธันวาคม 2540 โดยกำหนดให้ นายกรัฐมนตรีเป็นผู้รักษาการ และมีอำนาจออกกฎกระทรวง

✓ ประมวลกฎหมายอาญาถูกประกาศใช้เพราะกฎหมายลักษณะอาญาเดิมที่ใช้มาตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 20 ล้าสมัยและกระจัดกระจายอยู่หลายฉบับ จึงมีการชำระสะสางรวมเข้าเป็นประมวลฉบับเดียว พร้อมปรับหลักการและวิธีการลงโทษให้สอดคล้องกับแนวทางประชาธิปไตยและมาตรฐานนานาชาติ

✓ ระบบการศึกษาไทยมีกฎหมายแม่บทสองฉบับที่แบ่งพื้นที่รับผิดชอบกันชัดเจน พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 วางหลักการกว้างๆ สำหรับการศึกษา ทุกระดับ ส่วนพระราชบัญญัติการอุดมศึกษา พ.ศ. 2562 เจาะจงเฉพาะระดับมหาวิทยาลัย โดยเกิดขึ้นพร้อมกับการจัดตั้งกระทรวง อว. ซึ่งแยกงานอุดมศึกษาออกจากกระทรวงศึกษาธิการ เพื่อให้มหาวิทยาลัยเชื่อมโยงกับวิจัยและนวัตกรรมได้คล่องตัวขึ้น

✓ PDPA ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 27 พฤษภาคม 2562 และบังคับใช้เต็มรูปแบบ 1 มิถุนายน 2565 ถือเป็นกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลฉบับแรกของไทยที่บังคับทั้งภาครัฐและเอกชนพร้อมกัน โดยอ้างอิงหลักการจาก GDPR ของสหภาพยุโรป รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมเป็นผู้รักษาการตามกฎหมายนี้

✓ กฎหมายฉบับนี้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 4 ธันวาคม 2544 และมีผลบังคับใช้เมื่อพ้น 120 วัน นับแต่วันประกาศ โดยมีนายกรัฐมนตรีเป็นผู้รักษาการ วัตถุประสงค์หลักคือรับรองให้ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์มีผลทางกฎหมายเท่าเทียมกับเอกสารกระดาษ เพื่อรองรับยุคดิจิทัล

✓ กฎหมายนี้ออกมาเพื่อแก้ปัญหาที่กฎหมายเดิมส่วนใหญ่ไม่เอื้อให้ใช้ช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ในการขออนุญาตหรือรับบริการจากรัฐ ทำให้ประชาชนมีภาระในการติดต่อราชการสูงเกินสมควร กฎหมายนี้จึงมาเปลี่ยนให้การยื่นทางอิเล็กทรอนิกส์มีผลทางกฎหมายเทียบเท่ากระดาษทุกประการ

✓ ระเบียบฉบับนี้ออกโดยอาศัยอำนาจที่กฎหมายแม่บท คือ พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 มอบให้ที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด เพื่อกำหนดรายละเอียดกระบวนพิจารณาที่กฎหมายแม่บทยังไม่ได้ระบุไว้อย่างชัดเจน ดังนั้นระเบียบนี้จึงเป็น "กฎหมายลูก" ที่ใช้ควบคู่กับกฎหมายแม่บท ใช้บังคับทั้งศาลปกครองชั้นต้นและศาลปกครองสูงสุด

✓ พ.ร.บ. ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 17 มกราคม 2554 และมีผลบังคับใช้เมื่อพ้น 180 วัน นับแต่วันประกาศ เหตุผลที่ตราขึ้นเพื่อให้มีกฎหมายเฉพาะด้านความปลอดภัยในการทำงานโดยตรง

✓ กฎหมายฉบับนี้ตราขึ้นเพื่อปฏิรูปโครงสร้างราชการตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 ที่ต้องการระบบราชการที่มีประสิทธิภาพ โปร่งใส และตอบสนองประชาชนได้จริง กฎหมายเดิม (พ.ศ. 2534 และฉบับแก้ไขต่างๆ) ถูกยกเลิกทั้งหมดพร้อมกัน รวมถึงพระราชบัญญัติทบวงมหาวิทยาลัยด้วย กฎหมายใหม่มีผลบังคับใช้วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา (ประกาศเมื่อ 2 ตุลาคม 2545)

✓ กระบวนการยุติธรรมทางอาญาไทยมีสี่ขั้นตอนหลักที่เชื่อมต่อกันเหมือนโซ่ ได้แก่ ตำรวจสืบสวนสอบสวน → อัยการฟ้องคดี → ศาลพิจารณาพิพากษา → หน่วยงานบังคับโทษ กรมคุมประพฤติเข้ามามีบทบาทในสองจุด คือก่อนศาลพิพากษา (จัดทำรายงานสืบเสาะ) และหลังศาลพิพากษา (ดูแลผู้ถูกคุมความประพฤติ) ทำให้เป็นองค์กรที่ทำงานในเกือบทุกขั้นตอน ไม่ใช่แค่ขั้นตอนสุดท้าย

✓ พ.ร.บ. ฉบับนี้สร้างองค์กรบริหารงานบุคคลขึ้น 3 ชุด โดยแต่ละชุดมีบทบาทแตกต่างกันชัดเจน คือ ก.พ. ทำหน้าที่กำหนดนโยบายและมาตรฐาน, อ.ก.พ. บริหารงานบุคคลในระดับกระทรวง/กรม/จังหวัด และ ก.พ.ค. พิทักษ์ระบบคุณธรรมและวินิจฉัยอุทธรณ์ร้องทุกข์ ทั้งสามองค์กรทำงานร่วมกัน แต่อำนาจไม่ก้าวก่าย

✓ พระราชกำหนดฉบับนี้ตราขึ้นโดยอาศัยอำนาจตามรัฐธรรมนูญในส่วนที่เปิดช่องให้ฝ่ายบริหารออกกฎหมายได้เองในกรณีฉุกเฉินที่มีความจำเป็นรีบด่วน เหตุผลคืออาชญากรรมทางเทคโนโลยีแพร่ระบาดหนัก ผู้หลอกลวงโอนเงินผ่านบัญชีคนอื่นเป็นทอดๆ อย่างรวดเร็วเพื่อปกปิดร่องรอย ส่งผลกระทบต่อประชาชนในวงกว้างและเป็นอันตรายต่อระบบเศรษฐกิจ จึงไม่อาจรอกระบวนการออกพระราชบัญญัติตามปกติได้ ผู้รับสนองพระบรมราชโองการคือ พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี

✓ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) เป็นกฎหมายที่กำหนด กระบวนการดำเนินคดีอาญา ตั้งแต่การสืบสวนสอบสวน ไปจนถึงการบังคับตามคำพิพากษา ไม่ใช่กฎหมายว่าด้วยความผิดและโทษ (ซึ่งเป็นหน้าที่ของประมวลกฎหมายอาญา) กฎหมายฉบับนี้ใช้บังคับตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๔๗๘ และได้รับการแก้ไขเพิ่มเติมมาหลายครั้ง

✓ ระเบียบนี้ประกาศโดยนายกรัฐมนตรีด้วยความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรี ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 15 มกราคม 2553 และมีผลใช้บังคับวันถัดจากวันประกาศ โดยยกเลิกระเบียบฉบับเดิมที่ออกมาก่อนหน้ารวม 3 ฉบับ วัตถุประสงค์หลักคือให้การประชาสัมพันธ์ของประเทศมีเอกภาพ เป็นระบบ และมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ทั้งนี้ นายกรัฐมนตรี เป็นทั้งผู้ลงนามในระเบียบและผู้รักษาการตามระเบียบนี้

✓ การบริหารการเงินของส่วนราชการถูกกำกับโดยกฎหมายสามระดับที่ซ้อนกัน ระดับบนสุดคือ พระราชบัญญัติวิธีการงบประมาณ ซึ่งเป็นกฎหมายแม่บทกำหนดกรอบใหญ่ของการบริหารงบประมาณทั้งระบบ ถัดมาคือระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยการเบิกเงินจากคลัง การรับเงิน การจ่ายเงิน การเก็บรักษาเงิน และการนำเงินส่งคลัง พ.ศ. 2562 ซึ่งลงรายละเอียดกระบวนการในระดับปฏิบัติการ และระดับล่างสุดคือระเบียบเฉพาะเรื่อง เช่น ระเบียบค่าใช้จ่ายในการเดินทางไปราชการ ที่ควบคุมรายการจ่ายแต่ละประเภท เมื่อเกิดข้อขัดแย้ง กฎหมายที่ศักดิ์สูงกว่าและฉบับที่ออกทีหลังย่อมมีผลเหนือกว่า

✓ กฎหมายฉบับนี้ตราขึ้นเพื่อแทนกฎหมายเดิมจาก พ.ศ. 2522 โดยมีเป้าหมายหลักสองด้านที่ต้องสมดุลกัน คือให้สถาบันมีเสรีภาพทางวิชาการและความคล่องตัวในการบริหาร ขณะเดียวกันก็ต้องอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของรัฐเพื่อประกันคุณภาพและคุ้มครองนักศึกษา มีผลบังคับใช้วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา คือ 11 กุมภาพันธ์ 2546 และมีการแก้ไขครั้งสำคัญในปี 2550

✓ พ.ร.บ.ฉบับนี้เป็นกฎหมายแม่บทที่กำหนดโครงสร้างการบริหารราชการไทยทั้งระบบ โดยมีผลใช้บังคับวันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา (4 กันยายน 2534) และกำหนดให้นายกรัฐมนตรีเป็นผู้รักษาการตามกฎหมายฉบับนี้ หมายความว่านายกฯ มีหน้าที่ดูแลให้กฎหมายถูกนำไปปฏิบัติอย่างถูกต้องและมีอำนาจออกกฎกระทรวงเพื่อให้เป็นไปตามกฎหมาย

✓ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงลงพระปรมาภิไธย 18 มีนาคม 2566 และประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 19 มีนาคม 2566 ในปีที่ 8 แห่งรัชกาลปัจจุบัน กฎหมายมีผลบังคับใช้เมื่อพ้น 60 วันนับแต่วันประกาศ จึงมีผลจริงในวันที่ 18 พฤษภาคม 2566

✓ รัฐบาลต้องการปรับปรุงการจ้างงานภาครัฐให้มีความหลากหลายและคล่องตัวมากขึ้น เพราะระบบข้าราชการและลูกจ้างเดิมไม่ยืดหยุ่นพอสำหรับงานบางประเภท จึงเกิดระบบ พนักงานราชการ ขึ้น โดยจ้างผ่านสัญญาจ้างและจ่ายค่าตอบแทนจากงบประมาณของส่วนราชการ ซึ่งต่างจากข้าราชการที่ได้รับการบรรจุแต่งตั้งตามกฎหมายระเบียบข้าราชการ

✓ ก่อนปี 2542 ไทยมีคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ทำหน้าที่คล้ายศาลปกครอง แต่เป็นองค์กรในฝ่ายบริหาร ไม่ใช่องค์กรตุลาการ ทำให้การคุ้มครองสิทธิประชาชนไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 จึงกำหนดให้จัดตั้งศาลปกครองเป็นครั้งแรก เพื่อให้มีองค์กรตุลาการอิสระตรวจสอบการกระทำของรัฐตามหลักนิติรัฐ

✓ พ.ร.บ. นี้บังคับใช้วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา (20 พฤศจิกายน 2561) โดยยกเลิกฉบับเดิมปี 2502 ที่ใช้มากว่า 59 ปี เหตุผลหลักคือต้องการเชื่อมโยงงบประมาณกับยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี เพิ่มระบบวัดผลสัมฤทธิ์ และเพิ่มความโปร่งใสในการใช้จ่ายเงินแผ่นดิน ดังนั้น ทุกกระบวนการตั้งแต่การขอตั้งงบจนถึงการรายงานผลจึงถูกออกแบบมาใหม่ทั้งหมด

✓ ระเบียบนี้กำหนดหลักเกณฑ์การเบิกค่าใช้จ่ายเมื่อข้าราชการหรือลูกจ้างเดินทางไปราชการ ทั้งในราชอาณาจักรและต่างประเทศ โดยรวบรวมระเบียบเก่าหลายฉบับเข้าด้วยกันเป็นฉบับเดียว และให้ปลัดกระทรวงการคลังเป็นผู้รักษาการตามระเบียบ หากส่วนราชการใดไม่สามารถปฏิบัติตามได้ ให้ขอทำความตกลงกับกระทรวงการคลัง

✓ พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 19 สิงหาคม 2542 และมีผลบังคับใช้ในวันถัดจากวันประกาศ นับเป็นกฎหมายการศึกษาฉบับแรกของไทยที่วางระบบการศึกษาแบบครบวงจรตั้งแต่ปฐมวัยถึงอุดมศึกษา โดยออกตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญที่กำหนดให้รัฐต้องจัดและส่งเสริมการศึกษาอบรมพร้อมทั้งมีกฎหมายการศึกษาแห่งชาติ

✓ กฎหมายนี้ออกมาเพื่อกำหนดกรอบการจัดซื้อจัดจ้างให้เป็นมาตรฐานเดียวกันทุกหน่วยงานรัฐ แทนที่จะให้แต่ละหน่วยงานใช้ระเบียบต่างกัน โดยสอดคล้องกับมาตรฐานสากล หลักการสำคัญมี 3 ด้าน ได้แก่ การเปิดเผยข้อมูลเพื่อความโปร่งใส การแข่งขันอย่างเป็นธรรม และการคำนึงถึงความคุ้มค่าในการใช้งานจริง ทั้งนี้ใช้ระบบอิเล็กทรอนิกส์เป็นเครื่องมือหลักในการเปิดเผยข้อมูลทุกขั้นตอน

✓ สาธารณภัย ตามกฎหมายไทย หมายถึงภัยที่กระทบต่อสาธารณชนในวงกว้าง ไม่ว่าจะเกิดจากธรรมชาติ มนุษย์ อุบัติเหตุ หรือสาเหตุใดก็ตาม ครอบคลุมตั้งแต่อัคคีภัย วาตภัย อุทกภัย ภัยแล้ง โรคระบาดในมนุษย์และสัตว์ ศัตรูพืช ไปจนถึงภัยทางอากาศและการก่อวินาศกรรม

✓ กระทรวงการคลังออกหลักเกณฑ์นี้อาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติวินัยการเงินการคลังของรัฐ เพื่อให้หน่วยงานของรัฐทุกประเภทมีมาตรฐานการควบคุมภายในเดียวกัน เนื้อหาอ้างอิงกรอบ COSO ฉบับปรับปรุง ค.ศ. 2013 ซึ่งต่างจากหลักเกณฑ์เดิม (พ.ศ. 2544) ตรงที่เพิ่ม 17 หลักการอย่างชัดเจน และให้น้ำหนักกับความเสี่ยงด้านการทุจริตและการควบคุม IT มากขึ้น

✓ กฎหมายต้องถูกนำมาปรับกับข้อเท็จจริงตามตัวอักษรหรือเจตนารมณ์ของมาตราก่อน หากไม่มีบทกฎหมายใดปรับได้ ให้วินิจฉัยตามลำดับ ได้แก่ จารีตประเพณีท้องถิ่น → บทกฎหมายที่ใกล้เคียงที่สุด → หลักกฎหมายทั่วไป บุคคลทุกคนต้องกระทำโดยสุจริต ทั้งในการใช้สิทธิและการชำระหนี้ และกฎหมายสันนิษฐานว่าบุคคลทุกคนกระทำโดยสุจริตไว้ก่อน

✓ การตรวจเงินแผ่นดิน หมายถึงการตรวจสอบการรับ-จ่าย-เก็บรักษาเงินและทรัพย์สินของหน่วยรับตรวจ รวมถึงตรวจว่าปฏิบัติตามกฎหมาย ระเบียบ มติคณะรัฐมนตรี และนโยบายรัฐบาลหรือไม่ และใช้ทรัพยากรอย่างประหยัด มีประสิทธิภาพ และบรรลุวัตถุประสงค์หรือไม่

✓ อาชญาวิทยา (Criminology) คือศาสตร์ที่ศึกษาปรากฏการณ์อาชญากรรมอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมสามเรื่องหลักคือ ตัวอาชญากรรมในฐานะพฤติกรรมทางสังคม กระบวนการสร้างกฎหมายที่กำหนดว่าพฤติกรรมใดเป็นความผิด และปฏิกิริยาของสังคมต่อการละเมิดกฎหมายนั้น นิยามนี้เป็นของ Edwin Sutherland ซึ่งถูกอ้างอิงบ่อยมากในข้อสอบ

✓ รัฐธรรมนูญฉบับนี้ประกาศใช้เมื่อวันที่ 6 เมษายน 2560 โดยมีที่มาจากปัญหาความไม่มีเสถียรภาพทางการเมืองและการทุจริตที่สะสมมายาวนาน จึงมุ่งแก้ไขด้วยการวางโครงสร้างองค์กรตรวจสอบที่แข็งแกร่งขึ้น กำหนดมาตรฐานจริยธรรมที่เข้มงวด และสร้างกลไกปฏิรูปประเทศ ควบคู่ไปกับการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนอย่างกว้างขวาง ทั้งนี้ยึดหลักการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ตลอดมา