สารบัญ6 หัวข้อหลัก
บทที่ 1 จากวิสัยทัศน์สู่ระบบงานของกระทรวง
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์วางวิสัยทัศน์ให้เกษตรกรมีคุณภาพชีวิตที่ดีและมีรายได้เพิ่มขึ้น ถ้อยคำนี้กำหนดผลปลายทางของกระทรวงไว้อย่างชัดเจน งานราชการจึงมิได้สำเร็จเพียงเพราะดำเนินกิจกรรมครบหรือเบิกจ่ายงบประมาณได้ แต่ต้องพิสูจน์ได้ว่าความรู้ ทรัพยากร บริการ และมาตรการที่ส่งถึงพื้นที่ช่วยให้ครัวเรือนเกษตรมั่นคงขึ้นอย่างไร รายได้ที่เพิ่มขึ้นต้องพิจารณาควบคู่กับต้นทุน ความเสี่ยง คุณภาพสินค้า และความต่อเนื่องของอาชีพ ส่วนคุณภาพชีวิตครอบคลุมความสามารถเข้าถึงน้ำ ที่ดิน ความรู้ ตลาด การรวมกลุ่ม ตลอดจนการรับมือภัยพิบัติและความผันผวน หากอ่านวิสัยทัศน์ในลักษณะนี้ จะเห็นว่าทุกหน่วยงานต้องร่วมสร้างผลเดียวกัน แม้แต่ละแห่งมีความเชี่ยวชาญต่างกัน
พันธกิจของกระทรวงทำหน้าที่แปลงวิสัยทัศน์ให้เป็นขอบเขตการทำงาน เริ่มจากยกระดับคุณภาพชีวิตและสร้างความมั่นคงแก่เกษตรกร พร้อมพัฒนาเศรษฐกิจการเกษตรและสหกรณ์ให้เติบโตอย่างมีเสถียรภาพ จากนั้นจึงวางการผลิตบนหลักตลาดนำ บริหารสินค้าเกษตรตลอดห่วงโซ่อุปทาน ส่งเสริมงานวิจัย เทคโนโลยี และนวัตกรรมที่นำไปใช้ได้จริง บริหารทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุลยั่งยืน และพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานกับสิ่งอำนวยความสะดวกทางการเกษตร แต่ละพันธกิจมิใช่ช่องงานปิด เช่น ตลาดที่ต้องการสินค้าปลอดภัยย่อมย้อนกลับไปกำหนดวิธีผลิต มาตรฐาน งานวิจัย ระบบตรวจสอบ และบริการส่งเสริมในพื้นที่พร้อมกัน
หลักตลาดนำการผลิตมิได้หมายความว่าให้เกษตรกรผลิตตามราคาชั่วคราวเพียงอย่างเดียว แต่หมายถึงการใช้ข้อมูลอุปสงค์ คุณลักษณะสินค้า ช่วงเวลารับซื้อ ช่องทางจำหน่าย และกำลังการแปรรูปมาประกอบการวางแผนก่อนตัดสินใจผลิต เมื่อเชื่อมกับการบริหารทั้งห่วงโซ่ หน่วยงานต้องมองตั้งแต่พันธุ์ ปัจจัยการผลิต น้ำ ดิน สุขภาพพืชและสัตว์ การเก็บเกี่ยว การรวบรวม มาตรฐาน การขนส่ง และตลาดปลายทาง ความเสียหายเพียงจุดหนึ่งอาจลดมูลค่าของงานก่อนหน้าทั้งหมด กระทรวงจึงต้องทำให้ข้อมูลตลาดไหลย้อนถึงผู้ผลิต และทำให้ข้อมูลปริมาณ คุณภาพกับต้นทุนจากพื้นที่ไหลไปถึงผู้กำหนดนโยบายอย่างสม่ำเสมอ
งานวิจัย เทคโนโลยี และนวัตกรรมมีคุณค่าเมื่อแก้ปัญหาในเงื่อนไขจริง ไม่ใช่เมื่อหยุดอยู่ที่รายงาน ผลงานด้านพันธุ์ การจัดการโรค เครื่องจักร เกษตรแม่นยำ หรือการใช้ข้อมูลต้องผ่านการทดสอบ ถ่ายทอด และปรับให้เหมาะกับพื้นที่ ขณะเดียวกัน น้ำ ดิน ที่ดิน และสภาพภูมิอากาศเป็นฐานที่กำหนดว่าวิธีใดใช้ได้จริง โครงสร้างพื้นฐานจึงมิใช่งานประกอบภายนอก แต่เป็นส่วนของประสิทธิภาพการผลิต การมีแหล่งน้ำโดยขาดกติกาแบ่งปันอาจยังไม่สร้างความมั่นคง การมีฐานข้อมูลโดยขาดการตรวจสอบอาจนำไปสู่การช่วยเหลือผิดกลุ่ม และการมีเทคโนโลยีโดยขาดทักษะกับบริการหลังการใช้ย่อมไม่เกิดการเปลี่ยนแปลงระยะยาว
ค่านิยม MOAC ช่วยกำกับวิธีปฏิบัติงานให้ผลลัพธ์มีความน่าเชื่อถือ Morality เน้นคุณธรรมในการใช้อำนาจและทรัพยากร Openness เน้นความตรงไปตรงมาและการเปิดรับข้อมูล Accountability ทำให้งานตรวจสอบผู้รับผิดชอบ เหตุผล และผลที่เกิดขึ้นได้ ส่วน Creativity สนับสนุนความสามารถในการสร้างสรรค์วิธีแก้ปัญหา ค่านิยมทั้งสี่ต้องปรากฏตั้งแต่การกำหนดโจทย์ การเลือกพื้นที่ การจัดสรรงบ การสื่อสารข้อมูล จนถึงการรับฟังผลสะท้อน มิใช่ข้อความที่แยกจากงานประจำ ภาพของกระทรวงในบทนี้จึงเป็นระบบซึ่งมีวิสัยทัศน์เป็นปลายทาง พันธกิจเป็นขอบเขต และค่านิยมเป็นหลักกำกับการเดินทางไปสู่ผลที่เกษตรกรได้รับ
บทที่ 2 โครงสร้างการกำกับและการแบ่งความรับผิดชอบ
โครงสร้างของกระทรวงเชื่อมฝ่ายการเมืองกับฝ่ายบริหารราชการประจำ สำนักงานรัฐมนตรีรองรับภารกิจที่เกี่ยวข้องกับรัฐมนตรีและทิศทางทางการเมือง ส่วนสำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์เป็นแกนประสานราชการประจำของกระทรวง ทำให้นโยบาย แผน งบประมาณ การบริหารบุคคล การตรวจราชการ และการทำงานในส่วนภูมิภาคเดินไปในทิศเดียวกัน การแยกสองบทบาทนี้สำคัญเพราะนโยบายอาจเปลี่ยนตามรัฐบาลหรือสถานการณ์ แต่ระบบราชการต้องรักษาความต่อเนื่องของบริการ กฎหมาย งบ และข้อมูล ผู้ปฏิบัติจึงต้องแปลงเจตนารมณ์ทางนโยบายเป็นงานที่มีเจ้าภาพ เวลา ทรัพยากร และวิธีติดตาม โดยไม่ทำให้ความเร่งด่วนกลบภารกิจพื้นฐาน
หน้าโครงสร้างของกระทรวงอธิบายส่วนราชการที่นำมาจัดกลุ่มภารกิจจำนวน 15 แห่ง แบ่งเป็นกลุ่มพัฒนาการผลิต 5 แห่ง กลุ่มบริหารจัดการทรัพยากรเพื่อการผลิต 4 แห่ง กลุ่มส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกรกับระบบสหกรณ์ 3 แห่ง และส่วนราชการที่ไม่อยู่ภายใต้กลุ่มภารกิจอีก 3 แห่ง ขณะเดียวกันรายชื่อส่วนราชการทั้งหมดบนหน้าเดียวกันแสดง 16 แห่งเมื่อรวมสำนักงานรัฐมนตรี ความแตกต่างจึงเกิดจากฐานนับ มิใช่ข้อมูลขัดกัน หากคำถามกล่าวถึงส่วนราชการทั้งหมดต้องพิจารณาสำนักงานรัฐมนตรีด้วย แต่ถ้ากล่าวถึงการจัดกลุ่มภารกิจ จะนับหน่วยราชการประจำที่ถูกวางในสามกลุ่มกับกลุ่มไม่สังกัดรวมกัน
กลุ่มพัฒนาการผลิตประกอบด้วยกรมการข้าว กรมประมง กรมปศุสัตว์ กรมวิชาการเกษตร และกรมหม่อนไหม แสดงการจัดความเชี่ยวชาญตามสาขาสินค้าและระบบชีวภาพ กลุ่มบริหารจัดการทรัพยากรเพื่อการผลิตประกอบด้วยกรมชลประทาน กรมฝนหลวงและการบินเกษตร กรมพัฒนาที่ดิน และสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ทำหน้าที่เกี่ยวกับฐานทรัพยากรซึ่งหลายสาขาการผลิตใช้ร่วมกัน ส่วนกลุ่มส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกรกับระบบสหกรณ์ประกอบด้วยกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ กรมส่งเสริมการเกษตร และกรมส่งเสริมสหกรณ์ ทำให้ความรู้ บริการ การรวมกลุ่ม และความน่าเชื่อถือของข้อมูลทางการเงินเข้าถึงผู้ใช้จริง
ชั้นการกำกับของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
แผนภาพแสดงการไหลจากทิศทางทางการเมืองสู่การบริหารราชการประจำและหน่วยปฏิบัติ โดยยังแยกฐานะของหน่วยในกำกับออกจากส่วนราชการ
- 1ทิศทางนโยบายรัฐมนตรีและสำนักงานรัฐมนตรีเชื่อมเจตนารมณ์รัฐบาลกับประเด็นเร่งด่วนด้านการเกษตร
- 2การบริหารประจำสำนักงานปลัดกระทรวงประสานแผน งบ บุคลากร การตรวจราชการ และพื้นที่
- 3ส่วนราชการเชี่ยวชาญสามกลุ่มภารกิจกับหน่วยข้ามกลุ่มรับผิดชอบงานผลิต ทรัพยากร เกษตรกร มาตรฐาน และข้อมูล
- 4หน่วยในกำกับรัฐวิสาหกิจและองค์การมหาชนสนับสนุนภารกิจเฉพาะตามฐานะของตน
สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ และสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรอยู่ในกลุ่มส่วนราชการที่ไม่อยู่ภายใต้กลุ่มภารกิจ ตำแหน่งดังกล่าวสะท้อนงานที่เชื่อมข้ามกลุ่มมากกว่าความสำคัญที่น้อยกว่า สำนักงานปลัดฯ ประสานระบบบริหาร สำนักงานมาตรฐานฯ เชื่อมข้อกำหนดและความเชื่อมั่นของสินค้าหลายชนิด ส่วนสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรจัดทำและวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อการวางแผนกับนโยบาย เมื่อสามหน่วยนี้ทำงานร่วมกับกลุ่มผลิต กลุ่มทรัพยากร และกลุ่มเกษตรกร กระทรวงจึงสามารถเชื่อมคำถามว่าใครทำอะไร เข้ากับคำถามว่างานต่างสาขาจะใช้ข้อมูล เป้าหมาย และหลักวัดผลชุดเดียวกันอย่างไร
นอกจากส่วนราชการ กระทรวงกำกับรัฐวิสาหกิจ 4 แห่ง ได้แก่ การยางแห่งประเทศไทย องค์การสะพานปลา องค์การตลาดเพื่อเกษตรกร และองค์การส่งเสริมกิจการโคนมแห่งประเทศไทย รวมทั้งองค์การมหาชน 3 แห่ง ได้แก่ สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง และสำนักงานพิพิธภัณฑ์เกษตรเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว หน่วยในกำกับเหล่านี้มีฐานะและกลไกบริหารต่างจากกรม จึงไม่ควรนำไปบวกเป็นจำนวนส่วนราชการ การอ่านโครงสร้างที่ถูกต้องต้องระบุทั้งฐานะ งานหลัก และความเชื่อมโยง เพราะการกำกับดูแลมิได้ทำให้ทุกหน่วยกลายเป็นส่วนราชการรูปแบบเดียวกัน
เนื้อหาสรุปนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาส่วนบุคคล ห้ามคัดลอก ทำซ้ำ หรือนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต