สารบัญ6 หัวข้อหลัก
โครงสร้างกฎหมาย คำนิยาม ศักยภาพ และความพร้อมของสถาบัน
โครงสร้างกฎหมาย คํานิยาม และลําดับการใช้บังคับ — วิชานี้ไม่ใช่กฎหมายฉบับเดียว แต่เป็นระบบที่ต้องอ่านเป็นชั้น กฎกระทรวง พ.ศ. 2565 วางมาตรฐานขั้นต่ําเรื่องการจัดการศึกษา หลักสูตร คุณวุฒิ ตําแหน่งทางวิชาการ และมาตรฐานการอุดมศึกษาอื่น ส่วนกฎกระทรวงการจัดกลุ่ม พ.ศ. 2564 วางพันธกิจตามกลุ่ม แล้วประกาศคณะกรรมการมาตรฐานการอุดมศึกษา หรือ กมอ. จึงเติมวิธีปฏิบัติ เช่น การเทียบโอน ชื่อปริญญา หลักสูตรควบ การรับรองหลักสูตร และมาตรฐานตามกลุ่ม
มาตรฐานการจัดการศึกษาระดับอุดมศึกษาคือข้อกําหนดขั้นต่ําเกี่ยวกับคุณลักษณะของสถาบัน การดําเนินการ ผลลัพธ์ คุณภาพ และเกณฑ์อื่น ส่วนมาตรฐานหลักสูตรคือข้อกําหนดขั้นต่ําของตัวหลักสูตรและคุณภาพการจัดหลักสูตร ขณะที่มาตรฐานคุณวุฒิเน้นผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียนตามระดับการศึกษา ทั้งสามคําเกี่ยวกันแต่แทนกันไม่ได้ “ผลลัพธ์การเรียนรู้” หมายถึงผลที่เกิดแก่ผู้เรียนจากการศึกษา การฝึกอบรม ประสบการณ์ฝึกปฏิบัติ หรือการเรียนรู้จริงในที่ทํางาน จึงไม่จํากัดอยู่ที่คะแนนสอบ ส่วน
“การดําเนินการจัดการศึกษาของหลักสูตร” ครอบคลุมตั้งแต่ออกแบบหลักสูตร รับนักศึกษา จัดการเรียนรู้ บริหารทรัพยากร พัฒนาอาจารย์ ประเมินผล สําเร็จการศึกษา บริหารความเสี่ยง และปรับปรุงทุกกระบวนการ ระบบบริหารคุณภาพในเอกสารตรวจรับรองใช้ความหมายสามกระบวนการ คือการวางแผนคุณภาพ Quality Planning การควบคุมคุณภาพ Quality Control และการปรับปรุงพัฒนาคุณภาพ Quality Improvement ดังนั้นการมีแผนโดยไม่ควบคุมหลักฐาน หรือมีการประเมินแต่ไม่ปรับปรุง ยังไม่ใช่วงจรคุณภาพที่ครบ กฎกระทรวงมาตรฐานชุด พ.ศ.
2565 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา 31 มีนาคม 2565 และให้ใช้เมื่อพ้น 180 วัน จึงใช้ตั้งแต่ 27 กันยายน 2565 ประกาศสําคัญหลายฉบับ เช่นเทียบโอน ชื่อปริญญา และหลักสูตรควบก็กําหนดวันเริ่มใช้เดียวกัน การตอบบทเฉพาะกาลต้องผูกกับวันที่นี้ ไม่ใช่ดูเพียงปีที่ชื่อกฎหมาย มาตรฐานศักยภาพและความพร้อมของสถาบันอุดมศึกษา — กฎกระทรวงมาตรฐานการจัดการศึกษาระดับอุดมศึกษา พ.ศ. 2565 แบ่งโครงใหญ่เป็นสามส่วน ได้แก่ มาตรฐานศักยภาพและความพร้อม มาตรฐานการดําเนินการตามหน้าที่และอํานาจของสถาบัน และมาตรฐานการดําเนินการเพื่อให้เป็นสถาบันอุดมศึกษาที่มีคุณภาพ
สามชั้นนี้ช่วยตอบว่า “มีฐานพอหรือไม่” “ทําพันธกิจครบหรือไม่” และ “ใช้ผลลัพธ์พัฒนาต่อหรือไม่” ชั้นความพร้อมใช้พิจารณาทั้งการจัดตั้งและสถานภาพการดํารงอยู่ จึงไม่ใช่ด่านที่ผ่านครั้งเดียวแล้วจบ สถาบันต้องรักษากายภาพ บุคลากร เงิน และธรรมาภิบาลให้สอดคล้องกับจํานวนผู้เรียน หลักสูตร และพันธกิจที่เปลี่ยนไป หากขยายหลักสูตรโดยทรัพยากรไม่ตาม ความพร้อมเดิมอาจไม่เพียงพอ ชั้นหน้าที่หลักครอบคลุมการเรียนการสอน วิจัยและนวัตกรรม บริการวิชาการ และทํานุบํารุงศิลปะกับวัฒนธรรม แต่ละด้านต้องสอดคล้องกับความเชี่ยวชาญและอัตลักษณ์ของกลุ่มสถาบัน
ไม่ได้กําหนดให้ทุกแห่งทําทุกกิจกรรมในสัดส่วนเดียวกัน ชั้นคุณภาพบังคับให้มีกลยุทธ์ แผนพัฒนาห้าปี แผนปฏิบัติการ ตัวชี้วัด การติดตามผล และการปรับปรุง โดยผลลัพธ์ครอบคลุมผู้เรียน วิจัย บริการ ศิลปวัฒนธรรม พันธกิจที่ประกาศ ประโยชน์ต่อสังคม ความพึงพอใจ บุคลากร องค์กร การเงิน และความมั่นคงของผู้รับบริการ ข้อ 6 กําหนดความพร้อมสี่ด้านอย่างชัดเจน คือกายภาพ วิชาการ การเงินและการบัญชี และการบริหารจัดการ การจําแบบ “สถานที่–คน–เงิน–ระบบ” ช่วยแยกหมวดได้ แต่ตอนตอบต้องลงรายละเอียดว่าหลักฐานแต่ละด้านสัมพันธ์กับพันธกิจและจํานวนผู้เรียนอย่างไร
ฐานความพร้อมที่รองรับคุณภาพการอุดมศึกษา
- 1ธรรมาภิบาลและทิศทาง
- 2บุคลากร
- 3ทรัพยากรการเรียนรู้
- 4ระบบคุณภาพและข้อมูล
- 5ความยั่งยืนและการคุ้มครองผู้เรียน
หน้าที่ อำนาจ และการดำเนินงานเพื่อคุณภาพของสถาบัน
มาตรฐานการดําเนินการตามหน้าที่และอํานาจของสถาบันอุดมศึกษา — สถาบันต้องกําหนดนโยบายและทิศทางผลิตบัณฑิตกับพัฒนาผู้เรียนให้สอดคล้องแนวพัฒนาระดับชาติและนานาชาติ ความต้องการชุมชน สังคมและประเทศ ตามความเชี่ยวชาญและอัตลักษณ์ของกลุ่ม พร้อมจัดหลักสูตรทั้งให้ปริญญาและไม่ให้ปริญญาเพื่อโอกาสและการเรียนรู้ตลอดชีวิต การจัดทําและบริหารหลักสูตรต้องยึดมาตรฐานหลักสูตรกับมาตรฐานคุณวุฒิ จัดกระบวนการเรียนรู้ที่เหมาะ มีทรัพยากร อาจารย์และการช่วยเหลือผู้เรียนเพียงพอ
พัฒนาคณาจารย์ด้านการเรียนรู้ทั้งในชั้นเรียนและผ่านเทคโนโลยี โดยให้ผู้เรียนเป็นสําคัญ ข้อกําหนดสําคัญคือประเมินผลลัพธ์การเรียนรู้และพัฒนาการเรียนรู้ของผู้เรียน พร้อมให้คําปรึกษาและดูแลจนประสบความสําเร็จ และกํากับให้มีการประกันคุณภาพทุกระดับ โดยเฉพาะผลลัพธ์ที่กําหนดในแต่ละหลักสูตร จึงไม่ควรใช้แค่อัตราสอบผ่านเป็นหลักฐานเดียว สถาบันต้องกําหนดนโยบายและทิศทางวิจัยที่สอดคล้องทิศทางพัฒนาประเทศ และเชื่อมสภาพเศรษฐกิจ สังคม ศิลปวัฒนธรรมหรือสิ่งแวดล้อม ตามความเชี่ยวชาญและอัตลักษณ์กลุ่ม
ไม่ใช่กําหนดจากจํานวนทุนหรือหัวข้อยอดนิยมเพียงอย่างเดียว ต้องส่งเสริมผลงานตอบการพัฒนาและความต้องการประเทศหรือพื้นที่ พัฒนาศักยภาพอาจารย์ นักวิจัยและผู้เรียน จัดแหล่งทุน งบและทรัพยากร บูรณาการวิจัยกับการสอน และมีระบบบริหารงานวิจัย นวัตกรรมกับทรัพย์สินทางปัญญาที่เข้าถึงข้อมูลได้ อีกแกนคือกํากับจริยธรรม การประกันคุณภาพวิจัย และประเมินผลกระทบ พร้อมส่งเสริมการนําผลงานไปใช้เชิงพาณิชย์หรือสาธารณะ จึงต้องมองทั้งความถูกต้อง ความปลอดภัย ผู้ได้รับผลกระทบ
และเส้นทางใช้ประโยชน์ ไม่ใช่จบเมื่อเผยแพร่ มาตรฐานการดําเนินการเพื่อให้เป็นสถาบันอุดมศึกษาที่มีคุณภาพ — ข้อ 16 กําหนดให้สถาบันจัดทํากลยุทธ์เพื่อบรรลุวิสัยทัศน์ มีแผนพัฒนาสถาบันอุดมศึกษาระยะห้าปีที่สภาเห็นชอบ สอดคล้องแผนด้านการอุดมศึกษาเพื่อผลิตและพัฒนากําลังคนของประเทศ และแตกเป็นแผนปฏิบัติการประจําปีพร้อมตัวชี้วัดที่ประเมินได้ แผนที่ดีต้องเชื่อมปัญหาและ baseline ไปกิจกรรม ผลผลิต ผลลัพธ์ เจ้าภาพ ทรัพยากร ความเสี่ยงและเวลา หากตัวชี้วัดวัดเฉพาะจํานวนโครงการหรือการเบิกจ่าย
จะบอกไม่ได้ว่าสถาบันบรรลุพันธกิจหรือผู้เรียนดีขึ้นหรือไม่ สถาบันต้องติดตามและรายงานผล รวมถึงจัดทําแผนปรับปรุงในด้านสําคัญ การติดตามไม่ควรรอรายงานปีละครั้งสําหรับความเสี่ยงร้ายแรง ต้องมี trigger และผู้ตัดสินใจ เช่นอัตราออกกลางคันสูง ความปลอดภัยตก หรืออาจารย์ไม่พอ คําตอบที่บอกว่าจัดทําเฉพาะแผนปฏิบัติการรายปี ไม่ต้องเชื่อมแผนกําลังคนและไม่ต้องมีตัวชี้วัดจึงผิดครบสามจุด กฎหมายต้องการทั้งทิศทางระยะยาว การลงมือรายปี และหลักฐานวัดผลที่ย้อนกลับสู่การตัดสินใจ
ข้อ 16 (5) ให้ติดตามผลลัพธ์หลายมิติ ได้แก่ผลลัพธ์การเรียนรู้ วิจัย นวัตกรรม บริการ ศิลปวัฒนธรรมและพันธกิจที่ประกาศ ผลประโยชน์ต่อท้องถิ่นกับสังคม ความพึงพอใจและความผูกพันของผู้เรียนกับผู้มีส่วนได้เสีย ผลด้านบุคลากร องค์กร การเงิน งบประมาณ และความคงอยู่หรือเพิ่มขึ้นของผู้รับบริการ ผลลัพธ์ผู้เรียนไม่ควรจํากัดที่คะแนนเฉลี่ย ต้องดูการบรรลุผลลัพธ์รายด้าน ความก้าวหน้า ความเสมอภาค การสําเร็จ การทํางานหรือศึกษาต่อ และข้อมูลจากผู้ใช้บัณฑิต ส่วนผลบุคลากรต้องดูอัตรากําลัง ขีดความสามารถ สภาพแวดล้อม ความมั่นคงอาชีพ สวัสดิการและผลตอบแทน
เนื้อหาสรุปนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาส่วนบุคคล ห้ามคัดลอก ทำซ้ำ หรือนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต