ฐานกฎหมาย คุรุสภา และคณะกรรมการคุรุสภา
ฐานกฎหมาย โครงสร้าง และคํานิยาม — พระราชบัญญัติสภาครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2546 เป็นกฎหมายหลักที่จัดตั้งคุรุสภาและสํานักงานคณะกรรมการส่งเสริมสวัสดิการและสวัสดิภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา กําหนดวิชาชีพควบคุม มาตรฐาน จรรยาบรรณ ใบอนุญาต สมาชิก การกํากับ และโทษ ส่วนโครงสร้างองค์กรและระบบใบอนุญาตปัจจุบันต้องอ่านร่วมกับคําสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ กฎกระทรวง และข้อบังคับคุรุสภาที่ออกภายหลัง ลําดับชั้นของกฎหมายที่ใช้ร่วมกัน — พระราชบัญญัติ พ.ศ. 2546 มีสาระว่า ฐานะ วัตถุประสงค์ อํานาจ วิชาชีพควบคุม จรรยาบรรณ สมาชิก คดี และบทลงโทษ. คําสั่งหัวหน้า คสช.
ที่ 7/2558, 17/2560 และ 11/2561 มีสาระว่า ปรับโครงสร้างและการใช้อํานาจของคณะกรรมการคุรุสภาและคณะกรรมการมาตรฐานวิชาชีพ จึงต้องอ่านเหนือบทเดิมในส่วนที่ขัดกัน. กฎกระทรวงกําหนดวิชาชีพควบคุม พ.ศ. 2549 มีสาระว่า เพิ่มวิชาชีพศึกษานิเทศก์เป็นวิชาชีพควบคุม. ข้อบังคับใบอนุญาต พ.ศ. 2565 และฉบับแก้ไข พ.ศ. 2567 มีสาระว่า ประเภท คุณสมบัติ วิธีขอ อายุ ต่ออายุ พักใช้ เพิกถอน อุทธรณ์ และบทเปลี่ยนผ่านของใบอนุญาต. ข้อบังคับมาตรฐานวิชาชีพและจรรยาบรรณและระเบียบวิธีพิจารณา มีสาระว่า รายละเอียดเนื้อหามาตรฐาน แบบแผนพฤติกรรม การสืบสวน และวิธีดําเนินคดีซึ่งต้องใช้ฉบับที่มีผลในวันเกิดเหตุ.
สถานะที่ตรวจ มีสาระว่า 30 สิงหาคม 2569; ร่างแก้ไขกฎหมายที่ยังอยู่ในกระบวนการรัฐสภาไม่ใช่กฎหมายใช้บังคับ. คุรุสภา วัตถุประสงค์ อํานาจ และรายได้ — คุรุสภาเป็นสภาครูและบุคลากรทางการศึกษาที่มีฐานะเป็น นิติบุคคล ในกํากับของกระทรวงศึกษาธิการ มีวัตถุประสงค์ควบคุมและรักษามาตรฐานวิชาชีพ ส่งเสริมความรู้และการวิจัย พัฒนาวิชาชีพ พิทักษ์สิทธิและเกียรติ ตลอดจนให้คําปรึกษาด้านนโยบาย คุรุสภาใช้อํานาจผ่านคณะกรรมการ ออกข้อบังคับภายใต้ฐานกฎหมาย และบริหารรายได้หรือทรัพย์สินเพื่อวัตถุประสงค์ขององค์กร
คุรุสภา — ฐานะและวัตถุประสงค์บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง–8 — ชื่อ มีสาระว่า สภาครูและบุคลากรทางการศึกษา เรียกว่า “คุรุสภา”. ฐานะ มีสาระว่า เป็นนิติบุคคล. ความสัมพันธ์กับรัฐ มีสาระว่า อยู่ในกํากับของกระทรวงศึกษาธิการ ไม่ใช่ส่วนราชการกรมหนึ่งและไม่ใช่สมาคมเอกชน. วัตถุประสงค์ 1 มีสาระว่า กําหนดมาตรฐาน ออกและเพิกถอนใบอนุญาต กํากับมาตรฐานและจรรยาบรรณ รวมทั้งพัฒนาวิชาชีพ. วัตถุประสงค์ 2 มีสาระว่า กําหนดนโยบายและแผนพัฒนาวิชาชีพ. วัตถุประสงค์ 3 มีสาระว่า ประสานและส่งเสริมการศึกษาและวิจัยเกี่ยวกับการประกอบวิชาชีพ.
คณะกรรมการคุรุสภา — บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง ถึงบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง วางโครงสร้างเดิม คุณสมบัติ วาระ การพ้นตําแหน่ง และอํานาจของคณะกรรมการคุรุสภา แต่คําสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 7/2558 และคําสั่งที่แก้ไขภายหลังปรับองค์ประกอบและการปฏิบัติหน้าที่ในปัจจุบัน จึงต้องแยกระหว่างตัวบทเดิมกับโครงสร้างที่ใช้งานจริง โดยตรวจตําแหน่งราชการที่เปลี่ยนชื่อตามกฎหมายจัดส่วนราชการด้วย คณะกรรมการคุรุสภาตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง เดิม — ประธาน มีสาระว่า 1 คน คณะรัฐมนตรีแต่งตั้งจากผู้ทรงคุณวุฒิด้านการศึกษา มนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ หรือกฎหมาย.
โดยตําแหน่ง มีสาระว่า 8 คน ตามตําแหน่งที่บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง (2) ระบุ. ผู้ทรงคุณวุฒิ มีสาระว่า 7 คน ด้านละ 1 คน; อย่างน้อย 3 คนต้องเป็นหรือเคยเป็นครู ผู้บริหารสถานศึกษา หรือผู้บริหารการศึกษา. คณบดี มีสาระว่า 4 คน จากสถาบันรัฐ 3 และเอกชน 1. ผู้ประกอบวิชาชีพ มีสาระว่า 19 คน จากครู ผู้บริหารสถานศึกษา ผู้บริหารการศึกษา และบุคลากรอื่น ตามสัดส่วนสังกัดเขตพื้นที่ อาชีวศึกษา เอกชน และท้องถิ่น. เลขานุการ มีสาระว่า เลขาธิการคุรุสภาเป็นเลขานุการตามบทเดิม. รวมกรรมการ มีสาระว่า 39 คน; เลขาธิการเป็นเลขานุการ ไม่ได้นับเพิ่มเป็นกรรมการตามข้อความเดิม.
| องค์ประกอบ | บทบาทหลัก | เรื่องที่ต้องแยก |
|---|---|---|
| คุรุสภา | กำหนดมาตรฐาน ส่งเสริมวิชาชีพ ออกข้อบังคับ และดำเนินระบบใบอนุญาต | เป็นนิติบุคคลและองค์กรวิชาชีพ ไม่ใช่คณะกรรมการชุดหนึ่ง |
| คณะกรรมการคุรุสภา | กำหนดนโยบาย บริหารกิจการ อนุมัติแผน งบ และกำกับสำนักงาน | องค์ประกอบ คุณสมบัติ วาระ และอำนาจต้องตรวจตามกติกาปัจจุบัน |
| คณะกรรมการมาตรฐานวิชาชีพ | พิจารณามาตรฐาน ใบอนุญาต และจรรยาบรรณตามอำนาจ | เป็นกลไกเฉพาะด้านและไม่แทนงานบริหารทั้งหมดของคณะกรรมการคุรุสภา |
| สำนักงานเลขาธิการ | ทำงานธุรการ วิชาการ การเงิน ทะเบียน และบริการผู้ประกอบวิชาชีพ | เป็นหน่วยปฏิบัติที่ดำเนินมติ ไม่ใช่องค์กรวินิจฉัยอิสระจากคุรุสภา |
| เลขาธิการ | บริหารสำนักงาน บุคลากร งบประมาณ และงานที่ได้รับมอบหมาย | การใช้อำนาจต้องอยู่ใต้กฎหมาย ข้อบังคับ มติ และการกำกับของคณะกรรมการ |
คณะกรรมการมาตรฐาน สำนักงานเลขาธิการ และการบริหาร
คณะกรรมการมาตรฐานวิชาชีพและการประชุม — คณะกรรมการมาตรฐานวิชาชีพรับผิดชอบการกําหนดและพัฒนามาตรฐาน ตรวจคุณสมบัติและออกใบอนุญาต กํากับจรรยาบรรณ และวินิจฉัยการประพฤติผิด องค์ประกอบเดิมตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง ได้รับการปรับโดย คําสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 11/2561 การประชุมต้องมีองค์ประชุม การลงมติ และการงดออกเสียงเมื่อมีส่วนได้เสียตามกฎหมายและข้อบังคับที่เกี่ยวข้อง คณะกรรมการมาตรฐานวิชาชีพตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง เดิม — ประธาน มีสาระว่า รัฐมนตรีแต่งตั้งจากกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการคุรุสภา. โดยตําแหน่ง มีสาระว่า 3 คน — เลขาธิการ กพฐ., เลขาธิการ กอศ., เลขาธิการ ก.ค.ศ.
ผู้ทรงคุณวุฒิ มีสาระว่า 4 คน — การศึกษา บริหาร และกฎหมาย ตามสัดส่วนในบทเดิม. คณาจารย์ มีสาระว่า 2 คน จากคณะครุศาสตร์ ศึกษาศาสตร์ หรือการศึกษาที่สอนระดับปริญญา ทั้งของรัฐและเอกชน ซึ่งเลือกกันเอง. ผู้ประกอบวิชาชีพ มีสาระว่า 6 คน ตามประเภทตําแหน่งที่บทเดิมกําหนด. เลขานุการ มีสาระว่า เลขาธิการคุรุสภาเป็นกรรมการและเลขานุการ. รวม มีสาระว่า 17 คน. องค์ประกอบคณะกรรมการมาตรฐานวิชาชีพตามกฎหมายปัจจุบัน — ประธาน มีสาระว่า ผู้ทรงคุณวุฒิ 1 คน. โดยตําแหน่ง 5 มีสาระว่า เลขาธิการ กพฐ.; เลขาธิการ กอศ.; เลขาธิการ กช.; อธิบดีกรมส่งเสริมการเรียนรู้; เลขาธิการ ก.ค.ศ.
ผู้ทรงคุณวุฒิ 4 มีสาระว่า ด้านการศึกษา 2 ด้านการบริหาร 1 และด้านกฎหมาย 1. คณบดี 2 มีสาระว่า ผู้แทนคณะครุศาสตร์และศึกษาศาสตร์และการศึกษา จากสถาบันรัฐ 1 และเอกชน 1. ผู้ประกอบวิชาชีพ 4 มีสาระว่า ครู ผู้บริหารสถานศึกษา ผู้บริหารการศึกษา และศึกษานิเทศก์ ประเภทละ 1. กรรมการและเลขานุการ มีสาระว่า เลขาธิการคุรุสภา. รวม มีสาระว่า 17 คน. โครงสร้างนี้สืบจากคําสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 11/2561 และข้อมูลคุรุสภาปัจจุบัน; ไม่อาจนํารายชื่อหน่วยงานเก่าที่เปลี่ยนโครงสร้างราชการมาตอบโดยไม่ตรวจวันอ้างอิง.
สํานักงานเลขาธิการคุรุสภาและเลขาธิการ — สํานักงานเลขาธิการคุรุสภา เป็นหน่วยงานธุรการและวิชาการของคุรุสภา รับผิดชอบงานทะเบียน ใบอนุญาต มาตรฐาน จรรยาบรรณ การประชุม การเงิน และการสนับสนุนภารกิจตามมติ เลขาธิการเป็นผู้บริหารสํานักงานและผู้แทนคุรุสภาในกิจการที่กฎหมายกําหนด การแต่งตั้ง วาระ การประเมิน และการพ้นตําแหน่งต้องเป็นไปตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง ถึงบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง และกฎหมายภายหลังที่เกี่ยวข้อง สํานักงานเลขาธิการคุรุสภา — บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง–35 — รับผิดชอบการดําเนินงานของคุรุสภา ประสานและดําเนินกิจการที่คุรุสภามอบหมาย และจัดทํารายงานประจําปี.
มีเลขาธิการคุรุสภาบริหารสํานักงานและทํางานที่ประธานและคณะกรรมการคุรุสภาหรือมาตรฐานวิชาชีพมอบหมาย. ตามบทเดิมคณะกรรมการคุรุสภามีอํานาจสรรหา แต่งตั้ง และถอดถอนเลขาธิการ และหลักเกณฑ์สรรหาเป็นไปตามข้อบังคับ. สํานักงานเป็นกลไกธุรการและข้อเท็จจริง ไม่อาจวินิจฉัยแทนองค์กรผู้มีอํานาจเมื่อกฎหมายสงวนเรื่องไว้ให้คณะกรรมการ. เลขาธิการคุรุสภา — คุณสมบัติ วาระ และพ้นตําแหน่ง — การทํางาน มีสาระว่า ทํางานให้สํานักงานได้เต็มเวลา. คุณสมบัติ มีสาระว่า สัญชาติไทย อายุ 35–65 ปี และมีความรู้ความสามารถเหมาะกับวัตถุประสงค์และอํานาจคุรุสภา.
ลักษณะต้องห้าม มีสาระว่า บางรายการตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง; เคยถูกจําคุกถึงที่สุดเว้นประมาทและลหุโทษ; มีส่วนได้เสียในกิจการที่ทํากับคุรุสภา. วาระ มีสาระว่า 4 ปี และเกิน 2 วาระติดต่อกันไม่ได้. พ้น มีสาระว่า ตาย ลาออก คณะกรรมการให้ออก ออกตามข้อตกลง หรือมีลักษณะต้องห้าม. ให้ออกเพราะบกพร่องและเสื่อมเสียและหย่อนความสามารถ มีสาระว่า มติต้องไม่น้อยกว่า 2 ใน 3 ของกรรมการทั้งหมดเท่าที่มีอยู่. มีวุฒิและประสบการณ์ครบแต่มีหลักฐานทุจริตร้ายแรง ต้องตรวจลักษณะต้องห้ามและความเหมาะสมอย่างมีเหตุผล ไม่ใช่อนุมัติเพราะคุณสมบัติด้านอายุและวุฒิครบเพียงอย่างเดียว.
เนื้อหาสรุปนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาส่วนบุคคล ห้ามคัดลอก ทำซ้ำ หรือนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต