สารบัญ7 หัวข้อหลัก
- 1.ความหมาย คุณค่า หลักการ และประเภทข้อมูล
- 2.วงจรชีวิต โครงสร้างบทบาท นโยบาย และบัญชีข้อมูล
- 3.สถาปัตยกรรม ข้อมูลหลัก การทำงานร่วมกัน และข้อตกลงแบ่งปัน
- 4.คุณภาพ การจัดชั้น และการเปิดเผยข้อมูล
- 5.กฎหมาย ความเป็นส่วนตัว และความมั่นคงปลอดภัย
- 6.เหตุการณ์ อายุการเก็บ ความเสี่ยง และ AI Governance
- 7.การขับเคลื่อน การประเมิน การตรวจสอบ และมาตรฐานอ้างอิง
ความหมาย คุณค่า หลักการ และประเภทข้อมูล
ความหมายและขอบเขตของธรรมาภิบาลข้อมูลภาครัฐ — ตาม มรด. 6 : 2566 ธรรมาภิบาลข้อมูลภาครัฐเป็นการกําหนดสิทธิ หน้าที่ และความรับผิดชอบของผู้มีส่วนได้เสียในการบริหารจัดการข้อมูลทุกขั้นตอน เพื่อให้การได้มาและการใช้ข้อมูลถูกต้อง ครบถ้วน เป็นปัจจุบัน คุ้มครองความเป็นส่วนบุคคล เชื่อมโยงแลกเปลี่ยนได้อย่างมีประสิทธิภาพ และมีความมั่นคงปลอดภัย
ในส่วนของ Purpose/Value ต้องพิจารณาว่าข้อมูลสนับสนุนพันธกิจ สิทธิ บริการ และการตัดสินใจใด ในส่วนของ Decision rights ต้องพิจารณาว่าใครอนุมัตินิยาม คุณภาพ การเข้าถึง การแบ่งปัน การเปิด และการทําลาย ความสัมพันธ์ระหว่างธรรมาภิบาล การบริหารจัดการ และการดูแลข้อมูล — ธรรมาภิบาลข้อมูลกําหนดทิศทาง กติกา สิทธิในการตัดสินใจ และผู้รับผิดชอบ ส่วนการบริหารจัดการข้อมูลเป็นการดําเนินงานตลอดวงจรชีวิต
และการดูแลข้อมูลเป็นกลไกที่เชื่อมกติกากับชุดข้อมูลจริง ทั้งสามส่วนต้องสอดคล้องกันแต่มีหน้าที่ต่างกัน ในส่วนของ Data Governance ทําหน้าที่กําหนดสิทธิการตัดสิน กฎ ความรับผิด และการกํากับ และตัวอย่างการใช้หรือขอบเขตคือนโยบายคุณภาพ ผู้อนุมัติการแชร์ เกณฑ์เปิดข้อมูล วัตถุประสงค์และคุณค่าต่อการบริหารภาครัฐ — ข้อมูลเป็นทรัพย์สินของหน่วยงานที่ต้องสร้างคุณค่าสาธารณะได้พร้อมกับรักษาสิทธิและความเชื่อมั่น เป้าหมายของธรรมาภิบาลจึงครอบคลุมทั้งประสิทธิภาพบริการ
การตัดสินใจเชิงนโยบาย การลดความซ้ําซ้อน การเปิดเผยข้อมูล และการควบคุมความเสี่ยง คุณค่าที่คาดหวัง ประเด็นแรกคือให้สิทธิ/บริการถูกคน ถูกเงื่อนไข และทันเวลา ประเด็นต่อมาคือลดการขอข้อมูลซ้ําและเชื่อมบริการระหว่างหน่วยงานโดยชอบด้วยกฎหมาย นอกจากนี้ ใช้นโยบายจากข้อมูลที่มีนิยามและคุณภาพตรวจได้ หลักการสร้างคุณค่า คุ้มครองสิทธิ และควบคุมความเสี่ยง — การตัดสินใจเกี่ยวกับข้อมูลต้องสมดุลระหว่างคุณค่าที่คาดหวัง สิทธิของบุคคล ความโปร่งใส คุณภาพ ความมั่นคงปลอดภัย ความได้สัดส่วน
และความสามารถในการตรวจสอบได้ การมุ่งเพียงเปิดข้อมูลหรือปิดข้อมูลด้านใดด้านหนึ่งไม่ใช่ธรรมาภิบาลที่สมบูรณ์ ในส่วนของ Value ต้องพิจารณาว่าใช้ข้อมูลสร้างผลลัพธ์สาธารณะอะไร และวัดได้หรือไม่ ในส่วนของ Rights ต้องพิจารณาว่ากระทบความเป็นส่วนตัว การเข้าถึง ความเสมอภาค หรือการอุทธรณ์อย่างไร ประเภท โครงสร้าง และหมวดหมู่ของข้อมูล — ข้อมูลชุดเดียวอาจถูกจําแนกพร้อมกันหลายแกน เช่น แกนโครงสร้าง แกนหน้าที่ทางธุรกิจ แกนกฎหมาย และแกนระดับชั้นการเปิดเผย มรด.
6 : 2566 แยกข้อมูลตามโครงสร้างเป็นข้อมูลมีโครงสร้าง กึ่งโครงสร้าง และไม่มีโครงสร้าง และกําหนดหมวดข้อมูลภาครัฐไว้ห้าหมวดสําหรับการบริหารจัดการ ในส่วนของ Master data ทําหน้าที่บุคคล หน่วยงาน สถานที่ บริการ หรือวัตถุหลักที่หลายระบบใช้ร่วม ในส่วนของ Reference data ทําหน้าที่ชุดค่ามาตรฐาน เช่นรหัสจังหวัด ประเภทสถานะ อัตราแลกเปลี่ยน
วงจรชีวิต โครงสร้างบทบาท นโยบาย และบัญชีข้อมูล
วงจรชีวิตข้อมูลและจุดควบคุม — วงจรชีวิตข้อมูลครอบคลุมตั้งแต่การวางแผนและสร้างข้อมูล การจัดเก็บ การประมวลผลและใช้ การเปิดเผย การเชื่อมโยงแลกเปลี่ยน ตลอดจนการทําลายหรือเก็บถาวร การควบคุมต้องติดตามไปกับข้อมูลทุกระยะและไม่สิ้นสุดเพียงเมื่อบันทึกลงระบบแล้ว แนวปฏิบัติการบริหารจัดการข้อมูลของ DGA แบ่งเนื้อหาตามวงจรชีวิตออกเป็น 6 หมวด คือ การสร้างข้อมูล การจัดเก็บรวมถึงการจัดเก็บถาวร การประมวลผลและใช้ข้อมูล การเปิดเผยข้อมูล การทําลายข้อมูล
และการเชื่อมโยงหรือแลกเปลี่ยนข้อมูล แต่ละหมวดควรระบุวัตถุประสงค์ ผู้รับผิดชอบ เอกสารอ้างอิง และข้อปฏิบัติที่ตรวจสอบได้ โครงสร้างธรรมาภิบาลและบทบาทผู้รับผิดชอบ — กรอบของ DGA แบ่งโครงสร้างหลักเป็นคณะกรรมการธรรมาภิบาลข้อมูล ทีมบริกรข้อมูล และผู้มีส่วนได้เสียกับข้อมูล โดยผู้บริหารระดับสูงเป็นผู้แต่งตั้งและกําหนดอํานาจให้เหมาะกับขนาด ภารกิจ และโครงสร้างของหน่วยงาน
ในส่วนของ Data Executive/Sponsor รับผิดชอบกําหนดทิศทาง จัดทรัพยากร แก้ข้ามหน่วย และรับความเสี่ยงระดับองค์กร ในส่วนของ Data Governance Council/Committee รับผิดชอบอนุมัตินโยบาย ลําดับข้อมูลสําคัญ ข้อยกเว้น และตัดข้อขัดแย้ง สิทธิในการตัดสินใจและกลไกความรับผิดชอบ — สิทธิในการตัดสินใจต้องระบุว่าเรื่องใดใครเป็นผู้อนุมัติ ใครเป็นผู้ดําเนินการ ใครให้ความเห็น และใครต้องรับทราบ รวมทั้งต้องมีกระบวนการยกระดับปัญหาและบันทึกเหตุผลของการตัดสินใจเพื่อให้ตรวจสอบย้อนหลังได้
ในส่วนของนิยามข้อมูล ผู้รับผิดชอบสูงสุดควรเป็น Data Owner/ผู้มีอํานาจโดเมน และผู้ที่ควรมีส่วนร่วมประกอบด้วย Steward, Producer, Consumer, Statistics ในส่วนของกฎคุณภาพ/Threshold ผู้รับผิดชอบสูงสุดควรเป็น Data Owner และผู้ที่ควรมีส่วนร่วมประกอบด้วย Steward, Platform, Consumer นโยบาย มาตรฐาน แนวปฏิบัติ และหลักฐานการควบคุม — นโยบายกําหนดหลักและข้อผูกพัน มาตรฐานกําหนดรูปแบบหรือเกณฑ์ขั้นต่ํา แนวปฏิบัติอธิบายวิธีดําเนินงาน และการควบคุมทําหน้าที่ป้องกัน ตรวจพบ
หรือแก้ไขความคลาดเคลื่อน เอกสารแต่ละระดับต้องเชื่อมกับผู้รับผิดชอบและหลักฐานการปฏิบัติจริง มรด. 6 : 2566 กําหนดให้นโยบายผ่านความเห็นชอบของคณะกรรมการธรรมาภิบาลข้อมูลและเผยแพร่ให้ผู้เกี่ยวข้องรับทราบ โดยทบทวนอย่างน้อย ปีละหนึ่งครั้ง หรือเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงสําคัญ ส่วนแนวปฏิบัติในระยะแรกอาจทบทวนถี่เป็นรายไตรมาสก่อนเข้าสู่รอบทบทวนปกติ
บัญชีข้อมูล คําอธิบายข้อมูล และสายที่มาของข้อมูล — บัญชีข้อมูลทําให้หน่วยงานทราบว่ามีชุดข้อมูลใด อยู่ที่ใด ใครรับผิดชอบ มีความหมาย คุณภาพ ระดับชั้น เงื่อนไขใช้ และสายที่มาอย่างไร คําอธิบายข้อมูลต้องรองรับทั้งมุมธุรกิจและมุมเทคนิคเพื่อให้ค้นพบและใช้ข้อมูลได้ถูกต้อง มสพร. 1-2566 เป็นแนวทางจัดทําบัญชีข้อมูลภาครัฐฉบับทบทวน บัญชีข้อมูลระดับหน่วยงานต้องเชื่อมโยงรายการชุดข้อมูลและเมทาดาตาไปสู่ระบบบัญชีข้อมูลภาครัฐ เพื่อสนับสนุนการค้นหา การร้องขอ การเข้าถึง และการทราบเงื่อนไขของข้อมูลจากหลายหน่วยงาน
| บทบาท | ความรับผิดชอบหลัก | การตัดสินใจสำคัญ |
|---|---|---|
| คณะกรรมการธรรมาภิบาลข้อมูล | กำหนดทิศทาง นโยบาย ลำดับความสำคัญ และการยกระดับข้อขัดแย้ง | ยอมรับความเสี่ยง อนุมัตินโยบาย และจัดสรรความรับผิดชอบ |
| Data Owner | รับผิดชอบคุณค่า การใช้ การเข้าถึง คุณภาพ และความเสี่ยงของชุดข้อมูล | อนุญาตการใช้ กำหนดชั้นข้อมูล และรับรองเกณฑ์คุณภาพ |
| Data Steward | ดูแลคำจำกัดความ metadata กฎคุณภาพ และประสานการแก้ปัญหา | เสนอความหมาย มาตรฐาน และลำดับแก้ปัญหาในงานประจำ |
| Data Custodian | ดำเนินการจัดเก็บ สำรอง ควบคุมสิทธิ และมาตรการทางเทคนิค | เลือกวิธีควบคุมตามนโยบายและรายงานหลักฐานการปฏิบัติ |
| Data User | ใช้ข้อมูลตามวัตถุประสงค์ สิทธิ และเงื่อนไขที่กำหนด | แจ้งปัญหาคุณภาพและไม่ใช้หรือเผยแพร่เกินขอบเขต |
เนื้อหาสรุปนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาส่วนบุคคล ห้ามคัดลอก ทำซ้ำ หรือนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต