สารบัญ7 หัวข้อหลัก
- 1.อัตลักษณ์ คุณค่า และประชาธิปไตยของสหกรณ์
- 2.ข้อมูล การศึกษา ทุน และความเป็นอิสระ
- 3.ความร่วมมือ ชุมชน และลำดับกติกาขององค์กร
- 4.โครงสร้างกำกับ ผลประโยชน์ทับซ้อน และการตรวจสอบ
- 5.การควบคุมภายใน ฐานะการเงิน และการตัดสินใจลงทุน
- 6.ตัวชี้วัด สินเชื่อ ข้อมูลสมาชิก และการสื่อสารความเสี่ยง
- 7.การตรวจติดตาม ประเภทสหกรณ์ และฐานกฎหมาย
อัตลักษณ์ คุณค่า และประชาธิปไตยของสหกรณ์
สหกรณ์เป็นคณะบุคคลที่ร่วมกันดําเนินกิจการเพื่อประโยชน์ทางเศรษฐกิจและสังคม โดยช่วยตนเองและช่วยเหลือซึ่งกันและกัน และต้องจดทะเบียนตามพระราชบัญญัติสหกรณ์จึงมีฐานะเป็นนิติบุคคล อัตลักษณ์ของสหกรณ์ประกอบด้วยการเป็นองค์การของสมาชิกที่รวมตัวโดยสมัครใจ การเป็นวิสาหกิจที่สมาชิกเป็นเจ้าของร่วม และการควบคุมตามหลักประชาธิปไตย จึงต้องรักษาทั้งการตอบสนองความต้องการของสมาชิกกับความสามารถดําเนินธุรกิจอย่างมั่นคง โปร่งใส และตรวจสอบได้
อุดมการณ์สหกรณ์คือความเชื่อร่วมกันว่าการช่วยตนเองและการช่วยเหลือซึ่งกันและกันตามหลักการสหกรณ์จะนําไปสู่การกินดีอยู่ดี ความเป็นธรรม และสันติสุขในสังคม คุณค่าพื้นฐานได้แก่การช่วยตนเอง ความรับผิดชอบต่อตนเอง ประชาธิปไตย ความเสมอภาค ความเที่ยงธรรม และความเป็นเอกภาพ ส่วนคุณค่าทางจริยธรรมประกอบด้วยความสุจริต ความเปิดเผย ความรับผิดชอบต่อสังคม และความเอื้ออาทรต่อผู้อื่น คุณค่าเหล่านี้ต้องปรากฏในระบบตัดสินใจ การใช้ทรัพย์สิน และการรับผิดชอบต่อสมาชิก
หลักการสหกรณ์เจ็ดประการประกอบด้วยการเป็นสมาชิกโดยสมัครใจและเปิดกว้าง การควบคุมโดยสมาชิกตามหลักประชาธิปไตย การมีส่วนร่วมทางเศรษฐกิจของสมาชิก การปกครองตนเองและความเป็นอิสระ การศึกษา ฝึกอบรม และสารสนเทศ การร่วมมือระหว่างสหกรณ์ และการเอื้ออาทรต่อชุมชน หลักการทั้งหมดต้องใช้ร่วมกันและอยู่ภายใต้กฎหมาย ข้อบังคับ ระเบียบ และมติที่ชอบ วิธีการสหกรณ์จึงเป็นการนําหลักการเหล่านี้ไปใช้ในกิจกรรมทางเศรษฐกิจและสังคมเพื่อประโยชน์ของสมาชิกและชุมชนโดยไม่ละเลยหลักธุรกิจที่ดี
หลักสมาชิกโดยสมัครใจและเปิดกว้างหมายถึงผู้ที่ใช้บริการได้และยอมรับหน้าที่สมาชิกควรมีโอกาสสมัครโดยไม่ถูกเลือกปฏิบัติจากเพศ ฐานะ สังคม เชื้อชาติ การเมือง หรือศาสนา คําว่าเปิดกว้างไม่เท่ากับต้องรับทุกคน สหกรณ์กําหนดแดนดําเนินงาน อาชีพ ความสัมพันธ์กับกิจการ ความสามารถใช้บริการ หรือคุณสมบัติที่กฎหมายอนุญาตไว้ในข้อบังคับได้ แต่ต้องใช้เกณฑ์เดียวกันและบอกเหตุผลตรวจสอบได้ กรรมการรู้จักผู้สมัครไม่ใช่เกณฑ์ทางกฎหมาย การรับเฉพาะคนรู้จักเปิดช่องอุปถัมภ์ ขัดความเสมอภาค และทําให้ผู้สมัครที่ครบคุณสมบัติถูกกีดกันโดยไม่มีฐาน
ความสมัครใจครอบคลุมทั้งการเข้าและออก สมาชิกไม่ควรถูกบังคับให้อยู่ต่อเพียงเพื่อรักษายอดสมาชิก แต่การลาออกต้องเป็นไปตามเงื่อนไขและเวลาที่กฎหมายกับข้อบังคับกําหนด ก่อนสิ้นสมาชิกภาพต้องตรวจหนี้ การค้ําประกัน ภาระตามสัญญา หุ้น เงินฝาก สิทธิประโยชน์ และรายการที่ยังไม่ปิด การเคารพสิทธิออกไม่ใช่การลบหนี้หรือคืนเงินทุกชนิดทันทีโดยไม่หักกลบตามกฎหมาย สหกรณ์ควรแจ้งยอดและขั้นตอนเป็นลายลักษณ์อักษร แยกสิทธิที่จ่ายได้ ภาระที่ต้องชําระ และวันที่สมาชิกภาพสิ้นสุด เก็บหลักฐานมติและการคืนเอกสาร
การควบคุมตามหลักประชาธิปไตยหมายถึงสมาชิกมีส่วนร่วมกําหนดนโยบายและตัดสินใจผ่านองค์กรของสหกรณ์ตามกฎหมายและข้อบังคับ ในสหกรณ์ขั้นปฐมสมาชิกมีสิทธิออกเสียงคนละหนึ่งเสียงโดยไม่ขึ้นกับจํานวนหุ้น การประชุมต้องมีองค์ประชุม ผู้มีสิทธิ วาระ วิธีลงมติ และการบันทึกมติที่ถูกต้อง พร้อมให้สมาชิกได้รับข้อมูลและซักถามอย่างเพียงพอ หลักเสียงข้างมากไม่อาจใช้ข้ามข้อกําหนดบังคับหรือทําให้มติที่อยู่นอกอํานาจกลายเป็นมติที่ชอบได้
- 1สมาชิกมีความต้องการร่วมและสมัครเข้าโดยผ่านเกณฑ์ที่เปิดเผย
- 2ที่ประชุมสมาชิกกำหนดทิศทางและใช้อำนาจหนึ่งสมาชิกหนึ่งเสียง
- 3คณะกรรมการนำมติไปบริหารภายใต้กฎหมาย ข้อบังคับ และการควบคุม
- 4สมาชิกใช้บริการ ลงทุน รับรู้ข้อมูล และตรวจสอบการดำเนินงาน
- 5ผลประโยชน์ถูกจัดสรรอย่างเป็นธรรม พร้อมสะสมทุนสำรองและคืนคุณค่าแก่ชุมชน
ข้อมูล การศึกษา ทุน และความเป็นอิสระ
มติที่ดูถูกขั้นตอนอาจยังไม่มีคุณภาพ หากสมาชิกได้งบ แผนกู้เงิน หรือสัญญาสําคัญก่อนลงคะแนนไม่กี่นาที ย่อมอ่านความเสี่ยงและถามอย่างมีเหตุผลไม่ทัน เอกสารล่วงหน้าควรใช้ภาษาที่เข้าใจได้ มีข้อเสนอ เหตุผล ผลกระทบ ทางเลือก ความเสี่ยง และความเห็นต่างที่สําคัญ หากเอกสารมีข้อมูลลับให้ทําฉบับปกปิดส่วนเกิน ไม่ใช้ความลับเป็นข้ออ้างงดข้อมูลทั้งหมด ประธานต้องจัดเวลาถาม ตอบตามข้อเท็จจริง และบันทึกคําชี้แจงกับข้อสงวนสําคัญ การเร่งปิดประชุมเพื่อให้มติผ่านลดความชอบธรรมและสร้างข้อพิพาทภายหลัง
หลักการข้อห้าให้สหกรณ์ศึกษาและฝึกอบรมสมาชิก กรรมการ ผู้จัดการ และพนักงาน เพื่อให้ทําหน้าที่ได้จริง พร้อมให้ข้อมูลแก่สาธารณะเกี่ยวกับธรรมชาติและประโยชน์ของสหกรณ์ ก่อนประชุมใหญ่ ควรอธิบายงบการเงินด้วยเรื่องราวของเงิน: รายได้มาจากไหน ต้นทุนอะไรเพิ่ม ลูกหนี้เก็บได้เพียงใด เงินสดพอไหม และการจัดสรรกําไรมีข้อจํากัดใด ไม่จําเป็นต้องลดเหลือคําว่า “กําไร” ตัวเดียว การศึกษาที่ดีไม่ชี้นําให้ลงมติแบบเดียว แต่ทําให้สมาชิกอ่านข้อมูล ถามสมมติฐาน และเห็นผลของแต่ละทางเลือก อาจใช้เวทีสั้น คลิป คู่มือ ตัวอย่าง หรือคลินิกงบตามกลุ่มสมาชิก
สมาชิกมีส่วนร่วมทางเศรษฐกิจด้วยการลงหุ้น ใช้บริการ รับผิดชอบต่อภาระของตน และร่วมกําหนดการใช้ส่วนเกินอย่างเป็นธรรม การจัดสรรกําไรสุทธิต้องเป็นไปตามพระราชบัญญัติสหกรณ์ ข้อบังคับ และมติที่ประชุมใหญ่ โดยจัดสรรเป็นทุนสํารองและค่าบํารุงสันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทยตามที่กฎหมายกําหนดก่อน แล้วจึงพิจารณาเงินปันผล เงินเฉลี่ยคืน โบนัส หรือทุนต่าง ๆ ภายในเพดานและเงื่อนไขที่ใช้บังคับ ผลตอบแทนตามหุ้นกับผลประโยชน์ตามปริมาณธุรกรรมมีฐานคิดต่างกันและต้องไม่ทําลายความมั่นคงของสหกรณ์
สมาชิกสมทบทุนอย่างเที่ยงธรรมและควบคุมทุนตามประชาธิปไตย ทุนอย่างน้อยส่วนหนึ่งเป็นทรัพย์สินร่วมของสหกรณ์ จึงไม่ควรมองหุ้นเหมือนตั๋วลงทุนที่ซื้ออํานาจหรือถอนเมื่อใดก็ได้โดยไม่ดูข้อบังคับ การระดมทุนควรสอดคล้องวัตถุประสงค์ ระยะเวลาการใช้เงิน และความสามารถรับความเสี่ยง แหล่งเงินระยะสั้นไม่ควรไปค้ําทรัพย์สินหรือโครงการยาวโดยไม่มีแผนสภาพคล่อง ผลตอบแทนทุนต้องอยู่ในเพดานและมติที่ชอบ ขณะที่ประโยชน์สมาชิกอาจมาในรูปบริการ ราคายุติธรรม ลดต้นทุน เข้าถึงตลาด สวัสดิการ และความมั่นคง ไม่ใช่เงินปันผลเพียงอย่างเดียว
สหกรณ์เป็นองค์การที่สมาชิกปกครองตนเองและควบคุมเอง การทําสัญญากับรัฐ เจ้าหนี้ นักลงทุน หรือองค์กรภายนอกจึงต้องรักษาอํานาจควบคุมตามประชาธิปไตยและความเป็นอิสระของสหกรณ์ เงื่อนไขที่ให้อีกฝ่ายแต่งตั้งหรือถอดถอนกรรมการ สั่งเปลี่ยนข้อบังคับ หรือยับยั้งกิจการทั่วไปโดยไม่จําเป็นอาจกระทบอัตลักษณ์ของสหกรณ์ คณะกรรมการต้องพิจารณาทั้งอํานาจตามกฎหมาย ความเสี่ยงทางการเงิน ระยะเวลาผูกพัน สิทธิเลิกสัญญา และทางเลือกที่รบกวนอํานาจสมาชิกน้อยกว่า
โครงการของรัฐอาจให้ตลาด เงินอุดหนุน เทคโนโลยี หรือประโยชน์สาธารณะ แต่สถานะผู้สนับสนุนไม่ทําให้ทุกเงื่อนไขเหมาะสมโดยอัตโนมัติ สหกรณ์ต้องตรวจฐานอํานาจ ผู้มีสิทธิลงนาม ภาระงบ การใช้ข้อมูล สิทธิในทรัพย์สิน ผลต่อราคาและสมาชิก รวมถึงเงื่อนไขยกเลิกหรือเรียกเงินคืน หากเงื่อนไขควบคุมการตัดสินใจภายในเกินจําเป็น ให้เสนอทางเลือก เช่น คณะทํางานร่วมที่ไม่มีอํานาจแทนที่ประชุมใหญ่ การรายงานตามตัวชี้วัด หรือสิทธิตรวจเฉพาะเงินโครงการ มติรับโครงการควรบันทึกเงื่อนไขสําคัญ ความเสี่ยง ผู้ติดตาม และจุดที่ต้องกลับมาขออนุมัติใหม่เมื่อโครงการเปลี่ยนสาระ
เนื้อหาสรุปนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาส่วนบุคคล ห้ามคัดลอก ทำซ้ำ หรือนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต