บทนำ — ประวัติความเป็นมาและภาพรวมของกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
ข้อมูลพื้นฐานและความเป็นมา
- ชื่อไทย — กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
- ชื่ออังกฤษ — Department of Disaster Prevention and Mitigation
- ชื่อย่อ — ปภ. / DDPM
- สังกัด — กระทรวงมหาดไทย
- การจัดตั้ง — เกิดจากการปฏิรูประบบราชการตามพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2545 ซึ่งใช้บังคับ 3 ตุลาคม 2545
- กฎหมายภารกิจหลัก — พระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550
- คำขวัญ — ป้องกันภัยเชิงรุก บรรเทาทุกข์เมื่อเกิดภัย
การจัดตั้ง ปภ. ทำให้งานป้องกัน บรรเทา ช่วยเหลือ และฟื้นฟูจากสาธารณภัยมีหน่วยงานกลางรับผิดชอบอย่างเป็นเอกภาพ ต่อมาได้มีการโอนภารกิจ ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ มาอยู่ในกรม ทำให้บทบาทครอบคลุมการติดตาม เฝ้าระวัง และแจ้งเตือนภัยล่วงหน้าด้วย. หน้าเว็บไซต์ทางการปัจจุบันสื่อสารภาพองค์กรว่า “กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยเป็นองค์กรชั้นนำด้านการจัดการสาธารณภัยในระดับสากลเพื่อให้ประเทศไทยปลอดภัยยั่งยืน” ส่วนวิสัยทัศน์ที่เป็นทางการในแผนยุทธศาสตร์ พ.ศ. 2565–2570 แสดงไว้ในหัวข้อยุทธศาสตร์ด้านล่าง
| ระดับ/ตำแหน่ง | บทบาทตามกฎหมาย |
|---|---|
| หน่วยงานกลางของรัฐ | ปภ. เป็นแกนกลางดำเนินการเกี่ยวกับการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยของประเทศ |
| ผู้บัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ | รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย |
| รองผู้บัญชาการ | ปลัดกระทรวงมหาดไทย |
| ผู้อำนวยการกลาง | อธิบดีกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย มีหน้าที่ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยทั่วราชอาณาจักร |
| ผู้อำนวยการจังหวัด | ผู้ว่าราชการจังหวัด |
| ผู้อำนวยการกรุงเทพมหานคร | ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร |
| ผู้อำนวยการอำเภอ | นายอำเภอ |
| ผู้อำนวยการท้องถิ่น | ผู้บริหารท้องถิ่นขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น |
จุดที่มักสับสนคือ อธิบดี ปภ. เป็นผู้อำนวยการกลาง ไม่ใช่ผู้บัญชาการแห่งชาติ ส่วนรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเป็นผู้บัญชาการแห่งชาติ และ ปภ. ทำหน้าที่เชื่อมโยงการปฏิบัติของส่วนกลาง จังหวัด อำเภอ และท้องถิ่น
อำนาจหน้าที่หลักตามกฎหมาย ได้แก่
- จัดทำ แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ เสนอคณะกรรมการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ (กปภ.ช.) เพื่อขออนุมัติต่อคณะรัฐมนตรี
- จัดให้มีการศึกษาและวิจัยเพื่อหามาตรการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยที่มีประสิทธิภาพ
- ปฏิบัติการ ประสาน สนับสนุน และช่วยเหลือหน่วยงานรัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคเอกชน รวมทั้งให้การสงเคราะห์เบื้องต้นแก่ผู้ประสบภัย ผู้ได้รับภยันตราย หรือผู้ได้รับความเสียหาย
- แนะนำ ให้คำปรึกษา และอบรมด้านการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแก่หน่วยงานรัฐ ท้องถิ่น และเอกชน
- ติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผลการดำเนินการตามแผนป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยในแต่ละระดับ
- ปฏิบัติการอื่นตามพระราชบัญญัตินี้ กฎหมายอื่น หรือตามที่ผู้บัญชาการ นายกรัฐมนตรี กปภ.ช. หรือคณะรัฐมนตรีมอบหมาย
วิสัยทัศน์ พันธกิจ เป้าหมาย และยุทธศาสตร์
ภารกิจรวมคือจัดทำแผนแม่บท วางมาตรการ ส่งเสริมและสนับสนุนการป้องกัน บรรเทา และฟื้นฟู โดยกำหนดนโยบายความปลอดภัย สร้างระบบป้องกันและเตือนภัย ฟื้นฟูหลังเกิดภัย และติดตามประเมินผล เพื่อสร้างหลักประกันความมั่นคงปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน
อำนาจหน้าที่ตามกฎกระทรวงมี 11 ประการ
- ดำเนินการตามกฎหมายว่าด้วยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยและกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง
- จัดทำนโยบาย แนวทาง และวางมาตรการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
- ศึกษา วิเคราะห์ วิจัย และพัฒนาระบบป้องกัน เตือนภัย และบรรเทาสาธารณภัย
- พัฒนาระบบเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการป้องกัน เตือนภัย และบรรเทาสาธารณภัย
- ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนและสร้างเครือข่ายป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
- สร้างความตระหนักและเตรียมความพร้อมของประชาชน
- ฝึกอบรมและฝึกปฏิบัติด้านการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย การช่วยเหลือ และการฟื้นฟูพื้นที่
- ส่งเสริม สนับสนุน และปฏิบัติการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ช่วยเหลือผู้ประสบภัย และฟื้นฟูพื้นที่
- อำนวยการและประสานการช่วยเหลือผู้ประสบภัยและฟื้นฟูบูรณะพื้นที่เมื่อเกิดสาธารณภัยขนาดใหญ่
- บูรณาการและประสานกับหน่วยงานหรือองค์กรทั้งในและต่างประเทศตลอดวงจรการจัดการภัย
- ปฏิบัติการอื่นตามกฎหมาย หรือตามที่รัฐมนตรีหรือคณะรัฐมนตรีมอบหมาย
โครงสร้างส่วนกลางและหน่วยงานภายใน
- ส่วนราชการ/หน่วยหลักตามโครงสร้าง — หน่วยงาน: สำนักงานเลขานุการกรม; กองกฎหมาย; กองการเจ้าหน้าที่; กองคลัง; กองช่วยเหลือผู้ประสบภัย; กองนโยบายป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย; กองมาตรการป้องกันสาธารณภัย; ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ; ศูนย์อำนวยการบรรเทาสาธารณภัย; กองบูรณาการความปลอดภัยทางถนน; กองส่งเสริมการป้องกันสาธารณภัย; สถาบันพัฒนาบุคลากรด้านการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย; ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร; กลุ่มตรวจสอบภายใน; กลุ่มพัฒนาระบบบริหาร
- หน่วยงานภายใน — หน่วยงาน: สำนักผู้ตรวจราชการกรม; สำนักวิจัยและความร่วมมือระหว่างประเทศ; กองเผยแพร่และประชาสัมพันธ์; ศูนย์ปฏิบัติการต่อต้านการทุจริต; ศูนย์ประสานราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้; ศูนย์ข้อมูลสาธารณภัย
- ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ — หน้าที่เด่น: เฝ้าระวัง ติดตาม วิเคราะห์ และแจ้งเตือนภัยล่วงหน้า
- ศูนย์อำนวยการบรรเทาสาธารณภัย — หน้าที่เด่น: ติดตามสถานการณ์ อำนวยการ ประสาน และสนับสนุนการเผชิญเหตุ
- ศูนย์ข้อมูลสาธารณภัย — หน้าที่เด่น: รวบรวม จัดระบบ วิเคราะห์ และเผยแพร่ข้อมูลหรือสถิติสาธารณภัย
- ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร — หน้าที่เด่น: ดูแลโครงสร้างพื้นฐาน ระบบสารสนเทศ การสื่อสาร และบริการดิจิทัลของกรม
โครงสร้างระดับพื้นที่
- ศูนย์ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยเขต — จำนวน/สถานะ: 18 ศูนย์; บทบาท: เป็นหน่วยส่วนกลางที่ตั้งอยู่ในภูมิภาค สนับสนุนกำลังคน เครื่องจักรกล การฝึก และการปฏิบัติการข้ามจังหวัด
- สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัด — จำนวน/สถานะ: 76 จังหวัด; บทบาท: เป็นราชการบริหารส่วนภูมิภาค ประสานและสนับสนุนการจัดการสาธารณภัยของจังหวัด
- สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดสาขา — จำนวน/สถานะ: 30 สาขาใน 16 จังหวัด ครอบคลุมพื้นที่ห่างไกลหลายอำเภอ; บทบาท: เพิ่มความรวดเร็วในการเข้าถึงพื้นที่และสนับสนุนสำนักงานจังหวัด
ศูนย์เขต ไม่ใช่สำนักงานจังหวัด: ศูนย์เขตเป็นกำลังสนับสนุนระดับเขตและสามารถช่วยหลายจังหวัด ส่วนสำนักงาน ปภ. จังหวัดทำงานในกลไกจังหวัดโดยตรง
เนื้อหาสรุปนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาส่วนบุคคล ห้ามคัดลอก ทำซ้ำ หรือนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต