ความรู้เกี่ยวกับกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

โครงสร้างกระทรวงเกิดจากการควบรวมงานด้านการอุดมศึกษากับงานด้านวิจัยและพัฒนา โดยเชื่อมกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัยเข้ามาอยู่ในสถาปัตยกรรมใหม่ เหตุผลของการควบรวมมิใช่เพียงลดจำนวนหน่วยงานหรือเปลี่ยนป้ายชื่อ แต่เพื่อให้การกำหนดกำลังคน การลงทุนวิจัย การพัฒนาเทคโนโลยี การสร้างนวัตกรรม และการกำกับมาตรฐานเดินไปในทิศทางที่สัมพันธ์กัน เมื่อหน่วยผลิตบัณฑิต หน่วยสร้างความรู้ หน่วยสนับสนุนทุน และหน่วยกำกับนโยบายมองเป้าหมายร่วม ประเทศย่อมมีโอกาสลดงานซ้ำซ้อน เติมช่องว่างระหว่างความรู้กับการใช้จริง และวางทรัพยากรไปยังปัญหาที่สำคัญได้แม่นยำขึ้น

กระทรวงใหม่ถูกอธิบายว่าเป็นการวางรากฐานสู่อนาคต ไม่ใช่มาตรการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า รากฐานดังกล่าวเริ่มจากการเปิดโอกาสให้ประชาชนเรียนรู้ตลอดชีวิต ลดความเหลื่อมล้ำและช่องว่างทางสังคม ยกระดับคุณภาพชีวิต และเตรียมความพร้อมต่อโลกดิจิทัล การพัฒนาคนจึงไม่จบเมื่อได้รับปริญญา แต่ครอบคลุมการเพิ่มทักษะ การเปลี่ยนทักษะ การสร้างความเชี่ยวชาญระดับสูง และการเปิดทางให้คนกลุ่มต่าง ๆ เข้าถึงความรู้ การมองเช่นนี้ทำให้มหาวิทยาลัย สถาบันวิจัย ภาคธุรกิจ ชุมชน และภาครัฐต้องร่วมกันสร้างเส้นทางการเรียนรู้หลายรูปแบบ พร้อมยอมรับว่าความรู้จากสังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และสหวิทยาการต่างมีส่วนต่อการแก้ปัญหาของประเทศ

อีกด้านหนึ่งคือการปฏิรูปโครงสร้างเศรษฐกิจจากการพึ่งพาปริมาณไปสู่เศรษฐกิจที่สร้างคุณค่า องค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และการวิจัยต้องสอดประสานกับการพัฒนาคนของสถาบันอุดมศึกษา เพื่อให้บุคลากรและสถาบันทำหน้าที่เป็นผู้สร้างการเปลี่ยนแปลงในอนาคต งานวิจัยจึงไม่ควรหยุดที่รายงานหรือผลงานวิชาการ หากต้องมีช่องทางสู่การยกระดับการผลิต บริการ คุณภาพชีวิต ความเข้มแข็งของเศรษฐกิจฐานราก และนวัตกรรมที่ตอบปัญหาเฉพาะพื้นที่ การสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันกับการพัฒนาที่ยั่งยืนจึงมิใช่เป้าหมายคนละด้าน เพราะประเทศจะแข่งขันระยะยาวได้ก็ต่อเมื่อมีคนที่พร้อม มีฐานความรู้ของตนเอง ใช้ทรัพยากรอย่างมีเหตุผล และกระจายประโยชน์ไปถึงประชาชน

กรอบความคิดของการจัดตั้งถูกสื่อผ่านสี่มิติ ได้แก่ การสร้างและพัฒนาคนไทย การสร้างและพัฒนาองค์ความรู้ การสร้างและพัฒนานวัตกรรม และการปฏิรูปการอุดมศึกษา ทั้งสี่มิติต้องหมุนต่อเนื่อง คนที่มีสมรรถนะสร้างความรู้ ความรู้ที่ผ่านการวิจัยก่อให้เกิดนวัตกรรม นวัตกรรมย้อนกลับไปสร้างงานและคุณภาพชีวิต ส่วนระบบอุดมศึกษาต้องปรับตัวเพื่อผลิตคนและความรู้รอบใหม่ได้ทันการเปลี่ยนแปลง ภาพของ อว. ในฐานะ “กระทรวงแห่งปัญญา กระทรวงแห่งโอกาส และกระทรวงแห่งอนาคต” จึงมิใช่คำขวัญแยกจากภารกิจ ปัญญาหมายถึงฐานความรู้ โอกาสหมายถึงการเข้าถึงและการนำความรู้ไปใช้ และอนาคตหมายถึงความสามารถของประเทศในการเตรียมตัวก่อนความเปลี่ยนแปลงจะมาถึง