สารบัญ6 หัวข้อหลัก
สิทธิพื้นฐาน การลงทะเบียน และเส้นทางเข้ารับบริการ
พระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2545 เป็นกฎหมายหลัก มี 9 หมวด 70 มาตรา และใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา. การลงทะเบียน การใช้สิทธิในสถานบริการอื่น การร้องเรียน การอุทธรณ์ และเงินช่วยเหลือเบื้องต้นต้องพิจารณากฎหมายลำดับรองที่ออกตามบทให้อำนาจควบคู่กัน. สิทธิประโยชน์ ช่องทางบริการ อัตราจ่ายแก่หน่วยบริการ และแนวทางบริหารกองทุนบางส่วนอาจเปลี่ยนตามปีงบประมาณ จึงต้องอ้างฉบับที่ใช้บังคับในวันที่เกิดเหตุ. อายุ 15 ปีขึ้นไป หมายถึง ดำเนินการลงทะเบียนหรือขอเปลี่ยนหน่วยบริการได้ด้วยตนเอง. อายุต่ำกว่า 15 ปี หมายถึง บิดา มารดา หรือผู้ปกครองดำเนินการหรือให้ความยินยอมตามข้อบังคับ. ผู้ไร้ความสามารถ/เสมือนไร้ความสามารถ หมายถึง ผู้อนุบาล ผู้พิทักษ์ หรือผู้มีอำนาจตามกฎหมายดำเนินการแทน. ผู้ไม่อาจดำเนินการได้ หมายถึง บุคคลหรือหน่วยงานที่ข้อบังคับรับรองอาจช่วยดำเนินการตามหลักฐานและเงื่อนไข. ข้อควรจำ หมายถึง เกณฑ์อายุ 15 ปีในข้อบังคับเป็นความสามารถเฉพาะด้านการลงทะเบียน ไม่ใช่การบรรลุนิติภาวะทั่วไป.
บริการสาธารณสุข หมายถึง บริการด้านการแพทย์และสาธารณสุขซึ่งให้แก่บุคคลโดยตรงเพื่อสร้างเสริมสุขภาพ ป้องกันโรค ตรวจวินิจฉัย รักษา และฟื้นฟูสมรรถภาพ รวมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกตามที่คณะกรรมการกำหนด. ผู้รับบริการ หมายถึง บุคคลซึ่งได้รับบริการสาธารณสุขจากหน่วยบริการ. หน่วยบริการ หมายถึง สถานบริการซึ่งขึ้นทะเบียนไว้ตามพระราชบัญญัตินี้. เครือข่ายหน่วยบริการ หมายถึง หน่วยบริการที่รวมตัวและขึ้นทะเบียนเป็นเครือข่าย. กองทุน หมายถึง กองทุนหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. สำนักงาน/เลขาธิการ หมายถึง สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ และเลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. คณะกรรมการ หมายถึง คณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. คณะกรรมการควบคุมคุณภาพและมาตรฐาน หมายถึง คณะกรรมการควบคุมคุณภาพและมาตรฐานบริการสาธารณสุข. พนักงานเจ้าหน้าที่ หมายถึง ผู้ซึ่งรัฐมนตรีแต่งตั้งให้ปฏิบัติการตามพระราชบัญญัตินี้.
เจ้าของสิทธิ หมายถึง บุคคลทุกคนมีสิทธิได้รับบริการสาธารณสุขที่มีมาตรฐานและมีประสิทธิภาพตามที่พระราชบัญญัติกำหนด. ขอบเขตบริการ หมายถึง คณะกรรมการกำหนดประเภทและขอบเขตบริการที่จำเป็นต่อสุขภาพและการดำรงชีวิต. การร่วมจ่าย หมายถึง คณะกรรมการอาจกำหนดให้ผู้รับบริการร่วมจ่ายค่าใช้จ่ายได้ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด ไม่ใช่หน่วยบริการกำหนดเอง. ผู้ได้รับยกเว้น หมายถึง ผู้ยากไร้หรือบุคคลอื่นตามที่คณะกรรมการกำหนดไม่ต้องร่วมจ่าย. ผลทางกฎหมาย หมายถึง สิทธิเป็นสิทธิได้รับบริการตามมาตรฐานและระบบที่กฎหมายวางไว้ มิใช่สิทธิเลือกทุกสถานพยาบาลได้โดยไม่มีเงื่อนไขหรือรับทุกบริการโดยไม่จำกัด. ถ้าข้อเท็จจริงบอกว่าหน่วยบริการคิดเงินเอง ให้ตรวจว่ามีฐานจากคณะกรรมการหรือกฎหมายอื่นหรือไม่ เพราะบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง ห้ามเรียกเก็บโดยไม่มีสิทธิหรือเกินอัตราที่กำหนด.
หน้าที่ลงทะเบียน หมายถึง ผู้มีสิทธิต้องลงทะเบียนเลือกหน่วยบริการประจำตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่คณะกรรมการกำหนด. หน่วยบริการประจำ หมายถึง เป็นจุดดูแลประจำและประสานส่งต่อ มิได้หมายความว่าจะรับบริการที่อื่นไม่ได้ทุกกรณี. ฐานพื้นที่ หมายถึง ข้อบังคับขึ้นทะเบียน พ.ศ. 2562 ให้เลือกในตำบลหรืออำเภอตามทะเบียนบ้าน หรือพื้นที่ใกล้เคียง โดยคำนึงถึงความสะดวกและความจำเป็น. พักจริงต่างจากทะเบียนบ้าน หมายถึง เลือกหน่วยบริการในพื้นที่พักอาศัยจริงได้เมื่อแสดงหลักฐานตามข้อบังคับ. เปลี่ยนหน่วยบริการ หมายถึง ตามกฎปัจจุบันเปลี่ยนได้ไม่เกิน 4 ครั้งต่อปีงบประมาณ; ตัวเลข 2 ครั้งเป็นเกณฑ์เก่าที่ถูกยกเลิก. ลำดับที่ 1 บุคคลซึ่งยังไม่ลงทะเบียนเข้ารับบริการครั้งแรกที่หน่วยบริการ. ลำดับที่ 2 หน่วยบริการให้บริการก่อน ไม่ปฏิเสธเพียงเพราะยังไม่มีหน่วยประจำ. ลำดับที่ 3 หน่วยบริการตรวจสอบสิทธิและจัดให้บุคคลนั้นลงทะเบียนเลือกหน่วยบริการประจำ. ลำดับที่ 4 แจ้งสำนักงานให้ทราบภายใน 30 วันนับแต่วันที่ให้บริการ. การวินิจฉัยที่ให้ “ปฏิเสธรักษาจนกว่าจะลงทะเบียนเสร็จ” ขัดบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง ลำดับที่ถูกคือ บริการ—ตรวจสิทธิ/ลงทะเบียน—แจ้งสำนักงาน.
บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง หมายถึง การจัดบริการแก่ข้าราชการและบุคคลในครอบครัวซึ่งมีสิทธิตามกฎหมายอื่นอาจกำหนดให้เป็นไปตามพระราชกฤษฎีกา โดยวางหลักให้การบริหารค่าใช้จ่ายเชื่อมกับระบบหลักประกันสุขภาพ. บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง หมายถึง การจัดบริการแก่ผู้ประกันตนและบุคคลตามกฎหมายประกันสังคมอาจดำเนินการตามพระราชกฤษฎีกาโดยประสานกองทุนที่เกี่ยวข้อง. บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง หมายถึง เมื่อบุคคลมีสิทธิตามกฎหมายเงินทดแทน ให้ดำเนินการเรียกค่าใช้จ่ายจากกองทุนเงินทดแทนตามหลักที่กฎหมายกำหนด ป้องกันการจ่ายซ้ำซ้อน. บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง หมายถึง เมื่อความเสียหายอยู่ในความคุ้มครองตามกฎหมายคุ้มครองผู้ประสบภัยจากรถ ให้ใช้สิทธิจากระบบนั้นก่อน/ประสานการเรียกคืนตามหลักกฎหมาย. หลักรวม หมายถึง คนหนึ่งอาจเข้าเกณฑ์หลายกฎหมาย แต่แหล่งเงินและลำดับความรับผิดต้องประสานกัน ไม่ได้หมายถึงรับเงินซ้ำเต็มจำนวนจากทุกกองทุน.
เปลี่ยนตามปกติ หมายถึง ยื่นตามช่องทางและหลักฐานที่สำนักงานกำหนด ภายในเพดาน 4 ครั้งต่อปีงบประมาณ. กำลังอยู่ระหว่างการรักษา หมายถึง การเปลี่ยนมีผลเมื่อการรักษาครั้งนั้นสิ้นสุด เพื่อไม่ตัดความต่อเนื่องและความรับผิดชอบของหน่วยเดิมกลางคัน. ย้ายที่อยู่/ที่พัก หมายถึง ใช้หลักฐานทะเบียนบ้านหรือที่พักจริงเพื่อเลือกหน่วยใหม่ตามพื้นที่. เกินจำนวนครั้ง หมายถึง ไม่ใช่สิทธิเปลี่ยนโดยอัตโนมัติ ต้องตรวจเหตุและข้อยกเว้นที่สำนักงานกำหนด. ข้อมูลตามหลักเกณฑ์เดิม หมายถึง หากคำอธิบายเดิมบอก “ปีละไม่เกิน 2 ครั้ง” ให้ระบุว่าเป็นข้อบังคับเดิม ไม่ใช่กฎขึ้นทะเบียน พ.ศ. 2562. หน่วยบริการประจำ หมายถึง เป็นช่องทางหลักตามสิทธิ. หน่วยบริการปฐมภูมิในเครือข่าย หมายถึง ใช้ตามระบบเครือข่ายที่ลงทะเบียนเชื่อมโยงไว้. หน่วยรับส่งต่อ หมายถึง ใช้เมื่อมีการส่งต่อตามระบบหรือหลักเกณฑ์. สถานบริการอื่น หมายถึง ใช้ได้เมื่อมีเหตุสมควร อุบัติเหตุ หรือเจ็บป่วยฉุกเฉิน ตามหลักเกณฑ์ที่คณะกรรมการกำหนด โดยคำนึงถึงความสะดวกและความจำเป็น. หลักวินิจฉัย หมายถึง ไม่อาจวินิจฉัยว่าใช้ได้เฉพาะหน่วยประจำเสมอ และไม่อาจวินิจฉัยว่าเลือกที่ใดก็ได้เสมอ ต้องจำแนกเหตุและกฎเฉพาะ.
คณะกรรมการ สำนักงาน เลขาธิการ และกองทุน
ประธาน หมายถึง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข. กรรมการโดยตำแหน่ง หมายถึง ปลัดกระทรวงที่กฎหมายระบุ ได้แก่ กลาโหม การคลัง พาณิชย์ มหาดไทย แรงงานและสวัสดิการสังคม สาธารณสุข ศึกษาธิการ และผู้อำนวยการสำนักงบประมาณ. ท้องถิ่น หมายถึง ผู้แทนเทศบาล องค์การบริหารส่วนจังหวัด องค์การบริหารส่วนตำบล และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบอื่น ประเภทละ 1 คน. องค์กรเอกชนไม่แสวงกำไร หมายถึง คัดจากกลุ่มกิจกรรมที่กฎหมายระบุ แล้วคัดกันให้เหลือ 5 คน. วิชาชีพ/สถานพยาบาล หมายถึง ผู้แทนแพทยสภา สภาการพยาบาล สภาเภสัชกรรม ทันตแพทยสภา และสมาคมโรงพยาบาลเอกชน ด้านละ 1 คน. ผู้ทรงคุณวุฒิ หมายถึง 7 คน คณะรัฐมนตรีแต่งตั้งจากสาขาที่กฎหมายกำหนด. เลขานุการ หมายถึง เลขาธิการเป็นเลขานุการของคณะกรรมการ. องค์ประกอบถูกออกแบบให้มีทั้งฝ่ายรัฐ ท้องถิ่น ประชาชน ผู้ให้บริการ วิชาชีพ และผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่คณะของกระทรวงสาธารณสุขฝ่ายเดียว.
มาตรฐานและสิทธิประโยชน์ หมายถึง กำหนดมาตรฐานหน่วยบริการ/เครือข่าย ประเภทและขอบเขตบริการที่จำเป็น และอัตราค่าบริการตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง. กฎและพนักงานเจ้าหน้าที่ หมายถึง ให้คำแนะนำรัฐมนตรีเรื่องแต่งตั้งพนักงานเจ้าหน้าที่ ออกกฎกระทรวง และประกาศ. บริหารกองทุน หมายถึง กำหนดหลักเกณฑ์บริหารกองทุน ระเบียบรับ จ่าย รักษาเงิน และจัดหาผลประโยชน์. เลขาธิการ หมายถึง กำหนดหลักเกณฑ์ถอดถอนและคุณสมบัติ/ลักษณะต้องห้ามตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง–32. เงินช่วยเหลือ หมายถึง กำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเงินช่วยเหลือเบื้องต้นตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง. ท้องถิ่น/ชุมชน หมายถึง สนับสนุนและประสานองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมทั้งองค์กรชุมชน/เอกชนไม่แสวงกำไรในการบริหารระบบหรือเงินทุนระดับพื้นที่. การจ่ายแก่หน่วยบริการ หมายถึง กำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการขึ้นทะเบียนและจ่ายค่าใช้จ่ายเพื่อบริการสาธารณสุข.
สถานะ หมายถึง สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติเป็นหน่วยงานของรัฐ มีฐานะเป็นนิติบุคคล. การกำกับ หมายถึง อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของรัฐมนตรีตามกรอบกฎหมาย ไม่ใช่ส่วนราชการในสังกัดแบบกรมทั่วไป. กฎหมายที่ไม่ใช้ หมายถึง ไม่อยู่ภายใต้บังคับของกฎหมายบางฉบับว่าด้วยแรงงาน การคุ้มครองแรงงาน แรงงานสัมพันธ์ ประกันสังคม เงินทดแทน และกฎหมายกำกับรัฐวิสาหกิจตามที่บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง ระบุ. บุคลากร หมายถึง พนักงานและลูกจ้างของสำนักงานไม่ใช่ข้าราชการ แต่มีระบบบุคคลตามข้อบังคับของสำนักงาน. ที่ตั้ง หมายถึง มีสำนักงานใหญ่และอาจตั้งสำนักงานสาขาเพื่อปฏิบัติงานในพื้นที่ตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง. จุดออกการวินิจฉัย หมายถึง คำว่า “หน่วยงานของรัฐ” ไม่เท่ากับ “ส่วนราชการ” และคำว่า “นิติบุคคล” ทำให้สำนักงานถือสิทธิ มีหน้าที่ และทำนิติกรรมในนามตนได้.
ธุรการนโยบาย หมายถึง รับผิดชอบงานธุรการของคณะกรรมการและคณะกรรมการควบคุมคุณภาพและมาตรฐาน. ข้อมูลและทะเบียน หมายถึง รวบรวม วิเคราะห์ข้อมูล จัดทำทะเบียนผู้รับบริการ หน่วยบริการ และเครือข่าย. บริหารกองทุน หมายถึง รับผิดชอบการบริหารเงินกองทุนตามระเบียบและมติที่ชอบด้วยกฎหมาย. การจ่ายเงิน หมายถึง จ่ายค่าใช้จ่ายเพื่อบริการสาธารณสุขแก่หน่วยบริการ/เครือข่ายตามหลักเกณฑ์. คุ้มครองสิทธิ หมายถึง อำนวยความสะดวก รับเรื่องร้องเรียน ประสานแก้ไข และเผยแพร่ข้อมูลสิทธิแก่ประชาชน. ติดตามประเมินผล หมายถึง ตรวจสอบ ประเมิน และจัดทำข้อมูลเพื่อพัฒนาระบบหลักประกันสุขภาพ. งานสนับสนุน หมายถึง ส่งเสริมการมีส่วนร่วมและทำภารกิจอื่นตามกฎหมายหรือที่คณะกรรมการมอบหมาย.
ฐานะ หมายถึง เลขาธิการเป็นผู้บริหารกิจการสำนักงานและผู้แทนสำนักงานในกิจการเกี่ยวกับบุคคลภายนอก. อำนาจมอบหมาย หมายถึง อาจมอบอำนาจให้รองเลขาธิการ ผู้อำนวยการสำนัก หรือผู้อำนวยการสำนักงานสาขาปฏิบัติงานแทนตามข้อบังคับและขอบเขตหนังสือมอบอำนาจ. คุณสมบัติ หมายถึง ต้องมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง และหลักเกณฑ์ที่คณะกรรมการกำหนด. การพ้นตำแหน่ง หมายถึง พ้นตามวาระ ตาย ลาออก ขาดคุณสมบัติ มีลักษณะต้องห้าม หรือถูกถอดถอนตามเหตุ/ขั้นตอนบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง. วาระ หมายถึง 4 ปี และดำรงตำแหน่งติดต่อกันเกิน 2 วาระไม่ได้. ความขัดกันแห่งผลประโยชน์ หมายถึง ตำแหน่งและกิจการบางประเภทที่อาจขัดกับหน้าที่อยู่ภายใต้ข้อห้ามตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง. งานบุคคล หมายถึง มีอำนาจบังคับบัญชาพนักงานและลูกจ้าง บรรจุ แต่งตั้ง ถอดถอน เลื่อน ลด หรือตัดเงินเดือน ตลอดจนลงโทษทางวินัยตามข้อบังคับ.
บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง หมายถึง จัดตั้งกองทุนหลักประกันสุขภาพแห่งชาติในสำนักงาน เพื่อเป็นค่าใช้จ่าย สนับสนุน และส่งเสริมการจัดบริการสาธารณสุขของหน่วยบริการ. 39: งบประมาณ หมายถึง เงินที่ได้รับจากงบประมาณรายจ่ายประจำปี. 39: แหล่งอื่น หมายถึง เงินจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เงินจากการให้บริการตามพระราชบัญญัติ ค่าปรับทางปกครอง เงิน/ทรัพย์สินบริจาค ดอกผล เงินหรือทรัพย์สินจากกิจการกองทุน และเงินสมทบอื่นที่กฎหมายบัญญัติ. เงินไม่เป็นรายได้แผ่นดิน หมายถึง เงินและทรัพย์สินของกองทุนไม่ต้องนำส่งกระทรวงการคลังเป็นรายได้แผ่นดินตามกฎหมายเงินคงคลังและวิธีการงบประมาณ. บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง หมายถึง การรับ จ่าย เก็บรักษา และจัดหาผลประโยชน์จากเงินกองทุนเป็นไปตามระเบียบคณะกรรมการ. ข้อควรระวัง หมายถึง กองทุนไม่ได้รับ “ภาษีเฉพาะทุกชนิดโดยอัตโนมัติ” แหล่งเงินต้องตรงรายการบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง หรือกฎหมายงบประมาณ.
เนื้อหาสรุปนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาส่วนบุคคล ห้ามคัดลอก ทำซ้ำ หรือนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต