ฐานระเบียบ ประเภทรถ และผู้รักษาการ
ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยรถราชการ พ.ศ. 2523 วางระบบควบคุมรถยนต์และรถจักรยานยนต์ของส่วนราชการตั้งแต่การจำแนกประเภท การจัดทำบัญชี การจัดหา การใช้ การเก็บรักษา การซ่อมบำรุง เชื้อเพลิง ตลอดจนความรับผิด การปฏิบัติจึงต้องพิจารณาประเภทรถ ผู้มีอำนาจ วัตถุประสงค์ และหลักฐานของแต่ละขั้นตอนร่วมกัน ข้อ 1 กำหนดชื่อระเบียบ ข้อ 2 ยกเลิกระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีเรื่องการใช้และรักษารถยนต์นั่ง พ.ศ. 2501 และให้ระเบียบ พ.ศ. 2523 ใช้แทนมติ ระเบียบ ข้อบังคับหรือคำสั่งในส่วนที่กำหนดไว้แล้วหรือขัดแย้งกัน ส่วนข้อ 26 กำหนดให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา
ข้อความปัจจุบันเกิดจากฉบับหลัก พ.ศ. 2523 และฉบับที่ 2 พ.ศ. 2530 ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2535 ฉบับที่ 4 พ.ศ. 2538 ฉบับที่ 5 พ.ศ. 2541 และฉบับที่ 6 พ.ศ. 2545 การอ้างสาระสำคัญต้องใช้ข้อความที่แก้ไขล่าสุดแทนข้อความเดิมในเรื่องเดียวกัน และต้องไม่ถือหนังสือซักซ้อมภายหลังเป็นฉบับแก้ไขลำดับถัดไป ระเบียบใช้แก่รถยนต์และรถจักรยานยนต์ของส่วนราชการ หากส่วนราชการมีเหตุพิเศษจนไม่อาจปฏิบัติตามระเบียบบางกรณีได้ รัฐมนตรีเจ้าสังกัดต้องเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณา โดยก่อนเสนอให้แจ้งคณะกรรมการรถราชการตามข้อ 22 เพื่อทราบความเห็นและข้อพิจารณาประกอบ จึงมิใช่อำนาจยกเว้นทั่วไปของหัวหน้าหน่วยงาน
ข้อ 4 นิยามส่วนราชการให้ครอบคลุมกระทรวง ทบวง กรม สำนักงานหรือหน่วยงานอื่นของรัฐทั้งส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และในต่างประเทศ แต่ไม่รวมรัฐวิสาหกิจ ราชการส่วนท้องถิ่น หรือหน่วยงานที่กฎหมายกำหนดให้มีฐานะเช่นราชการส่วนท้องถิ่น หัวหน้าส่วนราชการหมายถึงหัวหน้าระดับกรมในส่วนกลาง และผู้ว่าราชการจังหวัดในส่วนภูมิภาค คำว่า “ปลัดกระทรวง” ตามระเบียบรวมถึงปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีและปลัดทบวง ส่วนคำว่า “ข้าราชการ” รวมลูกจ้างของส่วนราชการด้วย นิยามเหล่านี้ใช้กำหนดเส้นทางอำนาจและบุคคลที่อยู่ใต้ระบบควบคุม มิได้ทำให้ลูกจ้างมีสิทธิได้รับรถประจำตำแหน่ง เพราะสิทธิดังกล่าวยังต้องเป็นไปตามตำแหน่งที่ข้อ 6 กำหนด
รถประจำตำแหน่งคือรถยนต์ที่ทางราชการจัดให้แก่ข้าราชการผู้ดำรงตำแหน่งตามที่ระเบียบกำหนด จึงผูกกับตำแหน่งและยังเป็นทรัพย์สินของราชการ รถส่วนกลางคือรถยนต์หรือรถจักรยานยนต์ที่จัดไว้เพื่อกิจการอันเป็นส่วนรวมของส่วนราชการ การใช้และภาระค่าเชื้อเพลิงของรถสองประเภทจึงอยู่ภายใต้หลักที่แตกต่างกัน รถรับรองหมายถึงรถยนต์สำหรับรับรองชาวต่างประเทศซึ่งเป็นแขกของทางราชการ และสำหรับส่วนราชการในต่างประเทศอาจหมายรวมถึงรถประจำตำแหน่งเมื่อใช้เป็นพาหนะรับรองบุคคลสำคัญเป็นครั้งคราว รถรับรองประจำจังหวัดจัดไว้ร่วมขบวนหรือรับรองบุคคลสำคัญ ส่วนรถอารักขาจัดไว้ถวายอารักขาและรักษาความปลอดภัยพระบรมวงศานุวงศ์
ข้อ 5 ให้ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีรักษาการตามระเบียบ มีหน้าที่ตีความและวินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับการปฏิบัติ คำวินิจฉัยดังกล่าวใช้กำกับความเข้าใจของส่วนราชการ แต่ไม่ตัดหน้าที่ของหัวหน้าส่วนราชการในการวางระบบภายใน ตรวจสอบข้อเท็จจริง และใช้อำนาจเฉพาะเรื่องตามที่ระเบียบกำหนด
ผู้มีสิทธิ เครื่องหมาย และบัญชีประจำรถ
ข้อ 6 ผูกสิทธิรถประจำตำแหน่งกับข้าราชการซึ่งกฎหมายบัญญัติให้เป็นตำแหน่งบังคับบัญชาตั้งแต่ระดับผู้ช่วยหัวหน้าส่วนราชการ รองหัวหน้าส่วนราชการ หัวหน้าส่วนราชการขึ้นไป และตำแหน่งที่กำหนดไว้สำหรับราชการในต่างประเทศ การจัดรถให้ผู้ดำรงตำแหน่งที่ปรึกษาหรือผู้ทรงคุณวุฒิต้องอยู่ในเงื่อนไขและการพิจารณาตามระเบียบ มิใช่เกิดจากชื่อเรียกตำแหน่งเพียงอย่างเดียว จังหวัดที่เห็นว่าจำเป็นต้องมีรถรับรองประจำจังหวัดต้องให้กระทรวงมหาดไทยเสนอเหตุผลและความจำเป็นต่อคณะกรรมการรถราชการเพื่อให้ความเห็นชอบ การจัดรถประเภทนี้จึงต้องมีฐานภารกิจรับรองบุคคลสำคัญและผ่านช่องทางเฉพาะ มิใช่นำรถส่วนกลางมาเปลี่ยนชื่อหรือกำหนดประเภทโดยหน่วยงานเอง
ข้อ 7 กำหนดให้รถส่วนกลางมีตราเครื่องหมายประจำส่วนราชการขนาดกว้างหรือยาวไม่น้อยกว่า 18 เซนติเมตร และมีอักษรชื่อเต็มหรือชื่อย่อของส่วนราชการสูงไม่น้อยกว่า 7.5 เซนติเมตร ติดหรือพ่นภายนอกรถทั้งสองข้าง สีของตราและอักษรต้องเห็นชัด ส่วนรถจักรยานยนต์อาจลดขนาดได้ตามความเหมาะสม เมื่อมีการจำหน่ายรถส่วนกลาง ส่วนราชการเจ้าของต้องลบหรือทำลายตราเครื่องหมายและอักษรชื่อแสดงสังกัดทั้งหมดก่อนส่งมอบ การดำเนินการนี้ต้องเชื่อมกับเอกสารจำหน่ายและการปรับบัญชีรถ เพื่อป้องกันรถที่พ้นจากความเป็นทรัพย์สินราชการถูกนำไปใช้ในลักษณะที่ทำให้บุคคลภายนอกเข้าใจว่าเป็นรถราชการ
หากการมีตราเครื่องหมายหรืออักษรชื่อสังกัดไม่ปลอดภัยแก่ผู้ใช้หรือไม่เหมาะสมกับการปฏิบัติงาน ส่วนราชการอาจขออนุมัติยกเว้นจากปลัดกระทรวง หรือจากผู้บังคับบัญชาเหนือขึ้นไปสำหรับหน่วยที่ไม่อยู่ใต้ปลัดกระทรวง การยกเว้นต้องมีเหตุผลเฉพาะ มิใช่การตัดสินใจของผู้ใช้รถหรือเจ้าหน้าที่ผู้ดูแลรถ เมื่อได้รับอนุมัติยกเว้นการมีตราเครื่องหมาย ส่วนราชการต้องรายงานการอนุมัติต่อปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีและสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินตามที่ข้อ 7 กำหนด หนังสือซักซ้อมภายหลังยังให้ทบทวนเหตุผลและความจำเป็นอย่างสม่ำเสมอ การยกเว้นจึงไม่ทำให้หน้าที่จัดทำบัญชี ขอใช้รถ บันทึกการใช้ และควบคุมเชื้อเพลิงสิ้นสุดลง
ข้อ 8 ยกเว้นการปฏิบัติตามข้อ 7 สำหรับรถราชการในต่างประเทศ จึงไม่ต้องดำเนินกระบวนการขอยกเว้นเครื่องหมายแบบรถที่ใช้ภายในประเทศ อย่างไรก็ดี รถดังกล่าวยังอยู่ภายใต้การจำแนกประเภท การใช้ การเก็บรักษา การซ่อมบำรุง และหลักฐานตามข้ออื่นเท่าที่ระเบียบใช้บังคับ ข้อ 9 ให้ส่วนราชการเจ้าของรถจัดทำบัญชีแยกตามประเภทรถ โดยใช้แบบ 1 หรือแบบ 2 ท้ายระเบียบตามกรณี พร้อมเก็บหลักฐานการได้มาและการจำหน่ายจ่ายโอน ข้อมูลในบัญชีต้องสัมพันธ์กับทะเบียนพัสดุ เอกสารทะเบียนรถ และสถานะครอบครอง เพื่อให้ตรวจสอบตัวตน ประเภท และวงจรชีวิตของรถแต่ละคันได้
ข้อ 9 วางหลักห้ามเปลี่ยนประเภทรถ เว้นแต่มีความจำเป็นและหัวหน้าส่วนราชการเสนอปลัดกระทรวงเจ้าสังกัดอนุมัติโดยได้รับความเห็นชอบจากสำนักงบประมาณ สำหรับหน่วยที่ไม่อยู่ใต้ปลัดกระทรวงหรือไม่สังกัดกระทรวงให้ดำเนินการตามเส้นทางผู้บังคับบัญชาที่ระเบียบกำหนด และต้องปรับบัญชีกับระบบควบคุมให้ตรงกับประเภทใหม่
| ประเภทรถ | ผู้ใช้หรือภารกิจ | การควบคุมสำคัญ |
|---|---|---|
| รถประจำตำแหน่ง | ผู้ดำรงตำแหน่งซึ่งมีสิทธิตามข้อ 6 | จำนวน สิทธิ อายุทดแทน ค่าเชื้อเพลิง การคืน และความรับผิดเฉพาะผู้ใช้ |
| รถส่วนกลาง | ภารกิจราชการร่วมของส่วนราชการ | ตรา 18 เซนติเมตร อักษร 7.5 เซนติเมตร แบบ 3 แบบ 4 และสถานที่เก็บ |
| รถรับรอง | รับรองบุคคลหรือภารกิจตามกรอบระเบียบ | ผู้อนุมัติ วัตถุประสงค์ ผู้โดยสาร และบันทึกการใช้ |
| รถรับรองประจำจังหวัด | ภารกิจรับรองในจังหวัดตามข้อ 6 ทวิ | อำนาจจัดรถ ขอบเขตใช้ และบัญชีรถ |
| รถอารักขา | ภารกิจอารักขาบุคคลตามหน้าที่ | ใช้ข้อควบคุมตามข้อ 9/1 พร้อมรักษาความจำเป็นและความลับตามควร |
เนื้อหาสรุปนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาส่วนบุคคล ห้ามคัดลอก ทำซ้ำ หรือนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต