นโยบาย/ภารกิจ/บทบาทของกรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ

กฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการ พ.ศ. 2559 อธิบายภารกิจรวมตั้งแต่การเสนอนโยบายและจัดทำแผน ไปจนถึงการคุ้มครอง ส่งเสริมสิทธิและสวัสดิการ สร้างโอกาสและความเสมอภาค ตรวจสอบการได้รับสิทธิ ขจัดการเลือกปฏิบัติ และช่วยให้คนพิการเข้าถึงสิ่งอำนวยความสะดวกกับความช่วยเหลือตามความจำเป็นเฉพาะบุคคล ถ้อยคำนี้เชื่อมงานระดับระบบกับชีวิตรายบุคคลไว้ด้วยกัน นโยบายทำให้หน่วยงานต่าง ๆ เดินไปในทิศทางเดียวกัน ส่วนการตรวจสิทธิและจัดความช่วยเหลือทำให้รู้ว่าทิศทางนั้นเกิดผลจริงแก่บุคคลหรือไม่ กรมจึงต้องทำทั้งงานคิด วางระบบ ประสาน และลงมือให้บริการในขอบเขตของตน

พันธกิจของกรมแยกความรับผิดชอบออกเป็นสามแกน แกนแรกคือขับเคลื่อนและบูรณาการนโยบายด้านคุณภาพชีวิตคนพิการภายใต้องค์กรที่มีสมรรถนะสูง แกนที่สองคือส่งเสริมการเข้าถึงสิทธิ สวัสดิการ สิ่งอำนวยความสะดวกสาธารณะ และการคุ้มครองทางสังคมอย่างเท่าเทียมทั่วถึง ส่วนแกนที่สามคือเสริมสร้างการมีส่วนร่วมและความเข้มแข็งขององค์กรด้านคนพิการกับเครือข่าย ทั้งสามแกนพึ่งพากัน นโยบายที่ไม่มีเครือข่ายย่อมไปไม่ถึงพื้นที่ บริการที่ไม่มีข้อมูลและมาตรฐานย่อมแตกต่างกัน และองค์กรที่ไม่มีเสียงของคนพิการย่อมเสี่ยงออกแบบมาตรการไม่ตรงกับอุปสรรคที่เกิดขึ้นจริง

บทบาทของกรมจึงไม่ใช่การทำทุกบริการแทนหน่วยงานสาธารณสุข การศึกษา แรงงาน คมนาคม หรือท้องถิ่น แต่เป็นการทำให้ระบบเหล่านั้นมองเห็นสิทธิและความต้องการของคนพิการ ประสานภารกิจซึ่งคาบเกี่ยวกัน สนับสนุนกลไกเฉพาะ และอุดช่องว่างเมื่อบุคคลเข้าไม่ถึงบริการ ตัวอย่างเช่น การเข้าถึงสถานที่สาธารณะต้องอาศัยทั้งมาตรฐาน การติดตาม หน่วยเจ้าของอาคาร และข้อเสนอจากผู้ใช้จริง กรมอาจขับเคลื่อนและกำกับด้านสิทธิ แต่หน่วยเจ้าของบริการยังต้องปรับสถานที่ บุคลากร และขั้นตอนของตน ความสำเร็จจึงวัดที่อุปสรรคลดลง ไม่ใช่วัดเพียงจำนวนหนังสือประสานงาน

วัฒนธรรมองค์กร “ซื่อสัตย์ สุจริต จิตอาสา” และค่านิยม “มีคุณธรรม นวัตกรรมเด่น เน้นทีมงาน ประสานเครือข่าย” เป็นฐานพฤติกรรมที่รองรับภารกิจ สิทธิของคนพิการเกี่ยวข้องกับข้อมูลส่วนบุคคล การใช้เงินกองทุน การคัดเลือกบริการ และดุลพินิจของเจ้าหน้าที่ จึงต้องอาศัยความซื่อสัตย์กับความโปร่งใส ขณะเดียวกันความต้องการที่หลากหลายทำให้วิธีเดิมไม่ตอบทุกคน นวัตกรรมและการทำงานเป็นทีมจึงจำเป็น ส่วนการประสานเครือข่ายทำให้กรมเปลี่ยนจากผู้ให้บริการรายหน่วยไปเป็นกลไกที่ทำให้หลายภาคส่วนร่วมกันสร้างสภาพแวดล้อมซึ่งคนพิการดำรงชีวิตและมีส่วนร่วมได้