พระราชบัญญัติความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที พ.ศ. 2539

ความเสียหายต้องมีหลักฐานและประเมินได้ ค่าใช้จ่าย ใบเสร็จ ราคาทรัพย์ อายุการใช้งาน รายได้ที่ขาด ประโยชน์ที่สูญ และการบรรเทาความเสียหายต้องตรวจแยก ไม่ใช้ยอดประมาณของผู้ร้องเป็นยอดรับผิดโดยไม่สอบ. การปฏิบัติหน้าที่ไม่จำกัดว่าต้องอยู่ในอาคารราชการหรือเวลาทำการ เจ้าหน้าที่ซึ่งเดินทางไปส่งเอกสารตามคำสั่งนอกสถานที่ยังอาจอยู่ในการปฏิบัติหน้าที่ ขณะที่การใช้รถราชการไปธุระส่วนตัวหลังเลิกงานอาจอยู่นอกหน้าที่แม้ยังสวมเครื่องแบบ. ให้ตรวจวัตถุประสงค์ของการกระทำ คำสั่งหรือการมอบหมาย ภารกิจของหน่วยงาน เวลาและสถานที่ การใช้ทรัพย์สินของรัฐ ผู้ควบคุม ประโยชน์ที่มุ่งหมาย เส้นทางปกติ และการเบี่ยงเบนจากภารกิจ การมีปัจจัยหนึ่งไม่ชี้ขาดลำพัง

การกระทำเกินอำนาจหรือฝ่าฝืนวิธีปฏิบัติอาจยังเกี่ยวเนื่องกับหน้าที่ หากเกิดขณะพยายามทำภารกิจรัฐ ไม่ควรสรุปว่า “ผิดระเบียบจึงนอกหน้าที่” โดยอัตโนมัติ เพราะจะทำให้รัฐหลีกความรับผิดต่อบุคคลภายนอกง่ายเกินเจตนารมณ์. ในทางกลับกัน การใช้ตำแหน่งเป็นโอกาสทำเรื่องส่วนตัวไม่ได้ทำให้เรื่องส่วนตัวกลายเป็นหน้าที่ ต้องดูวัตถุประสงค์แท้จริงและขอบเขตภารกิจ รายงานควรบันทึกข้อเท็จจริงทั้งที่สนับสนุนและหักล้างความเกี่ยวเนื่อง. หลักฐานเริ่มต้น ได้แก่ คำสั่งปฏิบัติงาน บันทึกมอบหมาย สมุดเวร ใบอนุญาตใช้รถ สมุดทะเบียนรถ GPS กล้องวงจรปิด บันทึกเข้าออก โทรศัพท์ราชการ อีเมล หนังสือนำส่ง และคำให้การผู้ร่วมงาน ไม่ควรพึ่งคำรับของผู้ถูกกล่าวหาหรือหัวหน้าคนเดียว

เรื่องการเดินทางต้องสร้างเส้นเวลา: ออกจากจุดใดเวลาใด ภารกิจสิ้นสุดเมื่อใด เส้นทางปกติคืออะไร เบี่ยงไปที่ใดด้วยเหตุใด ใครได้รับประโยชน์ และหน่วยงานทราบหรืออนุญาตหรือไม่ การเบี่ยงเล็กน้อยเพื่อเหตุจำเป็นต่างจากละทิ้งภารกิจไปกิจส่วนตัวชัดเจน. เรื่องการใช้ทรัพย์สินต้องตรวจผู้มีสิทธิครอบครอง กุญแจ ใบเบิก การอนุญาต จุดประสงค์ที่ขอ สภาพทรัพย์ก่อนและหลัง การดูแลรักษา และข้อห้ามเฉพาะ ทรัพย์เป็นของรัฐเพียงอย่างเดียวไม่ทำให้การใช้ทุกครั้งเป็นหน้าที่. หากหลักฐานขัดกัน คณะกรรมการต้องบอกว่ารับฟังชิ้นใดเพราะเหตุใด เช่น ความร่วมสมัย ความเป็นกลาง ความต่อเนื่อง และสอดคล้องกับหลักฐานวัตถุ ไม่เลือกเฉพาะพยานที่ตรงข้อสรุปเดิม

เมื่อเจ้าหน้าที่ทำละเมิดในการปฏิบัติหน้าที่ หน่วยงานของรัฐต้องรับผิดต่อผู้เสียหาย ผู้เสียหายฟ้องหน่วยงานได้โดยตรง แต่ฟ้องเจ้าหน้าที่ไม่ได้ในชั้นความรับผิดภายนอกตามมาตรา 5. ผู้เสียหายไม่ต้องพิสูจน์ว่าเจ้าหน้าที่จงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงเพื่อให้หน่วยงานรับผิด ความประมาทธรรมดาซึ่งครบองค์ประกอบละเมิดก็เพียงพอในชั้นนี้ ส่วนเกณฑ์เจตนาหรือประมาทร้ายแรงเป็นคำถามของการไล่เบี้ยตามมาตรา 8 ภายหลัง. หน่วยงานที่รับผิดควรเป็นหน่วยงานซึ่งเจ้าหน้าที่สังกัดหรือปฏิบัติงานให้ในเหตุที่เกิด หากมีการช่วยราชการหรือร่วมภารกิจหลายแห่ง ต้องตรวจคำสั่งและผู้ควบคุม ไม่เลือกจากสถานที่เกิดเหตุอย่างเดียว

ข้อสรุปประเด็นที่ว่า “เจ้าหน้าที่ขับรถส่งเอกสารโดยประมาท ผู้เสียหายต้องเรียกเจ้าหน้าที่ก่อน” จึงผิดโครงสร้าง ผู้เสียหายเรียกหน่วยงาน ส่วนหน่วยงานจะไล่เบี้ยหรือไม่ต้องสอบเจตนาหรือประมาทร้ายแรงและจำนวนที่เป็นธรรมอีกชั้น. หากการละเมิดในการปฏิบัติหน้าที่เกิดจากเจ้าหน้าที่ซึ่งไม่ได้สังกัดหน่วยงานของรัฐแห่งใด มาตรา 5 วรรคสองให้ถือว่ากระทรวงการคลังเป็นหน่วยงานของรัฐที่ต้องรับผิด. กรณีคณะกรรมการหรือผู้ดำรงตำแหน่งเฉพาะกิจต้องตรวจคำสั่งแต่งตั้งว่าแต่งตั้งโดยใคร ปฏิบัติงานในโครงสร้างใด มีฝ่ายเลขานุการและงบประมาณจากไหน และกฎหมายกำหนดสังกัดหรือผู้รับผิดไว้หรือไม่ การเป็นกรรมการอิสระไม่ได้แปลว่าไม่สังกัดเสมอ

ถ้าส่งคำขอผิดหน่วยงาน ให้ปฏิบัติตามขั้นตอนส่งต่อและแจ้งผู้ขอ ไม่ควรปฏิเสธด้วยประโยคว่า “ไม่ใช่บุคลากรของเรา” แล้วปล่อยให้ผู้เสียหายเริ่มหาใหม่โดยไม่ช่วยกำหนดหน่วยรับผิด. ในรายงานต้องระบุเหตุผลว่าทำไมไม่พบสังกัด พร้อมเอกสารจัดตั้งและแต่งตั้ง เพราะการให้กระทรวงการคลังรับผิดเป็นผลของข้อเท็จจริงทางกฎหมาย ไม่ใช่ทางเลือกเมื่อหน่วยงานอื่นไม่อยากรับเรื่อง