พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม

คดีชั้นต้นพิจารณาโดยองค์คณะที่มีตุลาการอย่างน้อยสามคน ส่วนองค์คณะของศาลปกครองสูงสุดมีอย่างน้อยห้าคน ภายในองค์คณะจะมีตุลาการเจ้าของสำนวนรับผิดชอบการเดินเรื่องคดี ตั้งแต่ตรวจคำฟ้อง กำหนดประเด็น รวบรวมข้อเท็จจริง ไปจนถึงจัดทำบันทึกเสนอองค์คณะ พนักงานคดีปกครองทำหน้าที่ช่วยศึกษาค้นคว้า ตรวจเอกสาร และดำเนินงานตามที่ได้รับมอบหมาย ขณะที่ผู้แถลงคดีเป็นตุลาการอีกส่วนหนึ่งซึ่งเสนอความเห็นโดยอิสระต่อองค์คณะ แต่ไม่มีสิทธิออกเสียงวินิจฉัย ความแยกกันนี้ทำให้การเตรียมสำนวน การให้ความเห็น และการตัดสินมีจุดตรวจสอบหลายชั้น

ศาลมีอำนาจเรียกคู่กรณี หน่วยงาน เจ้าหน้าที่ หรือบุคคลที่เกี่ยวข้องมาให้ถ้อยคำ สั่งให้ส่งเอกสารหรือวัตถุ แต่งตั้งผู้เชี่ยวชาญ และออกตรวจสถานที่ได้ หากเอกสารที่จำเป็นอยู่กับหน่วยงาน การอ้างเพียงว่าเป็นเรื่องภายในไม่ทำให้พ้นหน้าที่เสนอข้อมูลต่อศาล อย่างไรก็ดี การเปิดเผยข้อมูลต้องดำเนินภายใต้หลักคุ้มครองตามที่กฎหมายกำหนด ความจริงที่ได้มาจะนำไปใช้วินิจฉัยได้ต่อเมื่อคู่กรณีมีโอกาสทราบและโต้แย้งพยานหลักฐานนั้น หลักห้ามใช้ข้อมูลลับหลังคู่กรณีจึงเป็นคู่ถ่วงของอำนาจไต่สวนที่กว้าง

การคัดค้านตุลาการใช้เมื่อมีเหตุที่อาจกระทบความเป็นกลาง เช่น มีส่วนได้เสีย มีความสัมพันธ์กับคู่กรณี หรือมีพฤติการณ์อื่นที่ทำให้เกิดข้อสงสัยอันมีเหตุผล กระบวนการต้องดำเนินอย่างเป็นระเบียบเพื่อไม่ให้การคัดค้านกลายเป็นเครื่องมือหน่วงคดี การจัดองค์คณะและการจ่ายสำนวนก็ต้องอาศัยเกณฑ์ที่ตรวจสอบได้ มิใช่เลือกผู้พิจารณาตามความต้องการของฝ่ายใด ส่วนคู่กรณีอาจดำเนินคดีด้วยตนเองหรือมีผู้แทนตามเงื่อนไข การมีผู้แทนช่วยจัดข้อเท็จจริงและคำขอ แต่ข้อเท็จจริงส่วนบุคคลบางเรื่องศาลยังอาจเรียกเจ้าตัวมาชี้แจงโดยตรง

ก่อนวินิจฉัย ศาลชั้นต้นจัดให้มีการนั่งพิจารณาอย่างน้อยหนึ่งครั้งและโดยหลักเปิดเผยต่อสาธารณะ เว้นแต่มีเหตุที่กฎหมายยอมให้พิจารณาเป็นการลับ การนั่งพิจารณาเปิดโอกาสให้คู่กรณีแถลงด้วยวาจา ชี้แจงข้อสงสัย และรับฟังคำแถลงของผู้แถลงคดี ในชั้นอุทธรณ์ ศาลปกครองสูงสุดอาจไม่จัดนั่งพิจารณาหากคดีไม่มีข้อยุ่งยากและไม่ทำให้เสียความยุติธรรม แต่คู่กรณีมีสิทธิขอภายในเจ็ดวันนับแต่ได้รับแจ้ง วิธีประชุมทางจอภาพหรือสื่ออิเล็กทรอนิกส์ทำได้เมื่อศาลสั่งและระบบมีภาพกับเสียงชัดเจนต่อเนื่อง โดยคำขอทั่วไปควรยื่นล่วงหน้าอย่างน้อยเจ็ดวัน เว้นแต่มีเหตุเร่งด่วน