พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือน พ.ศ. 2551 และที่แก้ไขเพิ่มเติม

เป้าหมายของการจัดระเบียบข้าราชการพลเรือนมิได้จำกัดอยู่ที่การบรรจุคนให้ครบตำแหน่ง แต่ต้องนำไปสู่ผลสัมฤทธิ์ของภารกิจรัฐ ความมีประสิทธิภาพ ความคุ้มค่า คุณภาพของการปฏิบัติราชการ คุณธรรม และคุณภาพชีวิตที่ดี หลักเหล่านี้ทำให้การตัดสินใจด้านบุคคลต้องพิจารณาทั้งความต้องการขององค์กรกับความเป็นธรรมต่อบุคคล จำนวนอัตรากำลัง ตำแหน่ง ค่าตอบแทน และการพัฒนาจึงไม่ควรถูกจัดการแยกส่วน เพราะทุกเรื่องต้องสนับสนุนภารกิจและรักษามาตรฐานราชการในเวลาเดียวกัน

ตัวบทแบ่งข้าราชการพลเรือนเป็นข้าราชการพลเรือนสามัญและข้าราชการพลเรือนในพระองค์ แต่ลักษณะที่ว่าด้วยข้าราชการพลเรือนในพระองค์ถูกยกเลิกโดยกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการในพระองค์ จึงต้องอ่านสถานะของบทบัญญัติจากฉบับรวมปัจจุบัน ไม่ใช้ข้อความเดิมเสมือนว่ายังบังคับอยู่ สำหรับการศึกษาระบบตามพระราชบัญญัตินี้ เนื้อหาหลักจึงอยู่ที่ข้าราชการพลเรือนสามัญ องค์กรบริหารบุคคล และกลไกพิทักษ์ระบบคุณธรรมซึ่งยังเชื่อมต่อกันครบวงจร

ระบบคุณธรรมเป็นแกนของการบริหารข้าราชการพลเรือนสามัญ การรับและแต่งตั้งต้องคำนึงถึงความรู้ความสามารถ ความเสมอภาค ความเป็นธรรม และประโยชน์ราชการ การบริหารบุคคลต้องพิจารณาผลสัมฤทธิ์ ประสิทธิภาพ และลักษณะงานโดยไม่เลือกปฏิบัติอย่างไม่เป็นธรรม ความดีความชอบ ความก้าวหน้า และประโยชน์อื่นต้องอาศัยผลงาน ศักยภาพ และความประพฤติ ไม่ใช้ความเห็นทางการเมืองหรือสังกัดพรรคการเมือง การดำเนินการทางวินัยต้องยุติธรรมและปราศจากอคติ พร้อมรักษาความเป็นกลางทางการเมืองของระบบ

ผู้สมัครเข้ารับราชการต้องมีสัญชาติไทย มีอายุไม่ต่ำกว่าสิบแปดปี และเลื่อมใสในการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขโดยบริสุทธิ์ใจ พร้อมไม่มีลักษณะต้องห้ามตามกฎหมาย เช่น ดำรงตำแหน่งทางการเมือง อยู่ระหว่างพักหรือให้ออกจากราชการ เป็นบุคคลล้มละลาย เคยได้รับโทษหรือถูกลงโทษบางประเภท หรือเคยทุจริตในการสอบเข้าหน่วยงานรัฐ ก.พ. มีอำนาจพิจารณายกเว้นลักษณะต้องห้ามบางกรณีตามเงื่อนไขและมติพิเศษ แต่ไม่ใช่อำนาจยกเว้นทุกข้อ หลักคุณสมบัติจึงทำงานร่วมกับระบบคุณธรรมตั้งแต่ประตูเข้าสู่ราชการ กฎหมายยังให้เรื่องวันทำงาน วันหยุด และการลาหยุดเป็นไปตามที่คณะรัฐมนตรีกำหนด ส่วนเครื่องแบบกับบำเหน็จบำนาญเป็นไปตามกฎหมายหรือระเบียบเฉพาะ จึงต้องแยกเรื่องที่พระราชบัญญัตินี้วางหลักออกจากรายละเอียดซึ่งอยู่ในกฎหมายลำดับอื่น