ระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยกิจการอาสาสมัครป้องกันภัยฝ่ายพลเรือน พ.ศ. 2553

แกนของระเบียบไม่ใช่เพียงการแต่งเครื่องแบบ แต่ครอบคลุมคณะกรรมการ โครงสร้างศูนย์ทุกระดับ สายบังคับบัญชา การรับสมัครและฝึกอบรม สมาชิกภาพ สิทธิ วินัย การสั่งใช้กำลัง การรายงาน บัตร และเครื่องหมาย

พระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 ยกเลิกกฎหมายป้องกันภัยฝ่ายพลเรือนเดิม และให้ระเบียบว่าด้วยหน่วย อปพร. พ.ศ. 2547 ใช้ต่อเพียงเฉพาะกาล จึงต้องออกระเบียบ พ.ศ. 2553 เพื่อวางระบบใหม่ให้สอดคล้องกับกฎหมายป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย. ฐานอำนาจที่อ้างคือมาตรา 5 มาตรา 41 และมาตรา 45 แห่งพระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 ฉบับแก้ไข พ.ศ. 2565 ก็อาศัยฐานเดียวกัน แสดงว่ากิจการ อปพร. เป็นส่วนหนึ่งของระบบกฎหมายสาธารณภัย ไม่ใช่กลุ่มอาสาเอกชนที่ดำเนินการเองโดยไม่มีสายอำนาจ. ระเบียบจัดสมดุลสองด้าน ด้านหนึ่งเปิดให้ประชาชนอาสาช่วยงานสาธารณะ อีกด้านหนึ่งกำหนดการคัดเลือก การฝึก การสังกัด การสั่งการ และวินัย เพื่อป้องกันการใช้ชื่อ อปพร. หรืออำนาจในภาวะภัยโดยไร้การควบคุม

เมื่อประเด็นถามว่าใครสั่ง ใครอนุมัติ หรือใครออกเอกสาร จึงต้องตอบจากตำแหน่งและระดับศูนย์ตามระเบียบ ไม่ตอบจากความอาวุโส ความสะดวก หรือธรรมเนียมในพื้นที่. ข้อ 1 กำหนดชื่อระเบียบ พ.ศ. 2553 และข้อ 2 ให้ใช้ตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา ข้อ 3 วางนิยามคำหลัก ส่วนข้อ 4 ให้ปลัดกระทรวงมหาดไทยรักษาการตามระเบียบ. อำนาจของผู้รักษาการรวมถึงตีความ วินิจฉัยปัญหา และกำหนดหลักเกณฑ์หรือวิธีปฏิบัติเพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปตามระเบียบ แต่ไม่ใช่อำนาจแก้ถ้อยคำในระเบียบโดยหนังสือปฏิบัติการธรรมดา. ถ้าแนวทางภายในขัดกับตัวระเบียบ ต้องยึดระเบียบเป็นหลัก หากเกิดปัญหาที่ระเบียบเปิดให้วินิจฉัย จึงเสนอผู้รักษาการตามช่องทาง ไม่ให้แต่ละศูนย์สร้างข้อสรุปต่างกันเอง

การตอบสถานการณ์ควรแยกระหว่าง “การตีความหรือวางวิธีปฏิบัติทั่วไป” กับ “การสั่งการภารกิจรายเหตุ” เพราะผู้มีอำนาจคนละตำแหน่งและอาศัยคนละข้อ. “อปพร.” หมายถึง อาสาสมัครป้องกันภัยฝ่ายพลเรือน ผู้ผ่านกระบวนการคัดเลือก ฝึกอบรม และขึ้นทะเบียนตามระเบียบ ไม่ใช่ทุกคนที่เข้าช่วยในที่เกิดเหตุหรือสวมเสื้อคล้ายเจ้าหน้าที่. “ศูนย์ อปพร.” เป็นคำรวมของศูนย์กลาง ศูนย์เขต ศูนย์จังหวัด ศูนย์กรุงเทพมหานคร ศูนย์อำเภอ ศูนย์เขตในกรุงเทพมหานคร ศูนย์เมืองพัทยา ศูนย์เทศบาล และศูนย์องค์การบริหารส่วนตำบล. แต่ละศูนย์มีผู้ดำรงตำแหน่งโดยกฎหมาย มีสำนักงานหรือหน่วยงานเป็นที่ตั้ง และมีเจ้าหน้าที่ประจำศูนย์ ความเป็นศูนย์จึงไม่เกิดเพียงจากการติดป้ายหรือเช่าอาคารเอกชน

คำว่า “ต้นสังกัด” สำคัญตลอดระเบียบ เพราะเป็นตัวชี้ว่าใครควบคุมทะเบียน ออกบัตร รับคำร้อง ลงนาม และพิจารณาสมาชิกภาพของ อปพร. รายนั้น. “ผู้บัญชาการ” หมายถึงผู้บัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ ส่วน “ผู้อำนวยการ” เป็นคำรวมของผู้อำนวยการกลาง ผู้อำนวยการจังหวัด ผู้อำนวยการอำเภอ ผู้อำนวยการท้องถิ่น และผู้อำนวยการกรุงเทพมหานครตามกฎหมาย. เมื่อนำตำแหน่งเหล่านี้มาวางในระบบ อปพร. จะเกิดตำแหน่งผู้บัญชาการศูนย์ อปพร. กลาง และผู้อำนวยการศูนย์ในระดับต่าง ๆ ต้องอ่านคำเต็มให้ครบ ไม่ตัดเหลือคำว่า “ผู้อำนวยการ” แล้วเหมารวมว่าใครก็ลงนามแทนกันได้. ผู้บัญชาการมีฐานบังคับบัญชาระดับชาติ ส่วนผู้อำนวยการศูนย์แต่ละระดับมีพื้นที่และกำลังในความรับผิดชอบ การสั่งข้ามพื้นที่จึงต้องดูข้อ 15 ข้อ 22 และข้อ 38 ประกอบ

กรณีศึกษาที่เปลี่ยนเพียงคำว่า นายอำเภอ ผู้ว่าราชการจังหวัด นายกเทศมนตรี หรือผู้อำนวยการเขต อาจเปลี่ยนข้อสรุปทั้งข้อ เพราะบุคคลเหล่านี้ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการคนละศูนย์