สารบัญ15 หัวข้อหลัก
- 1.บทนำ — แผนที่วิชาและสถานะปัจจุบัน: ระเบียบสั้น 14 ข้อ แต่ทุกคำแบ่งขอบเขตอำนาจ
- 2.นิยามอุบัติภัย: เริ่มจากสาเหตุและสถานที่ ไม่ใช่ความรุนแรง
- 3.กปอ. คือคณะนโยบายและประสาน ไม่ใช่กองบัญชาการเหตุทุกครั้ง
- 4.ผู้ทรงคุณวุฒิและฝ่ายเลขานุการ: ตัวเลขสี่กับสองต้องไม่สลับ
- 5.เหตุพ้นตำแหน่ง: อ่านคำว่า “ล้มละลายทุจริต” และข้อยกเว้นโทษจำคุกให้ตรง
- 6.อำนาจข้อ 9 (1): เสนอนโยบาย มาตรการ และแนวทางต่อคณะรัฐมนตรี
- 7.อำนาจข้อ 9 (4): เสนอให้มีกฎหมายหรือแก้กฎหมาย แต่แก้เองไม่ได้
- 8.ข้อ 10: ที่ปรึกษาและคณะอนุกรรมการเป็นกลไกเฉพาะกิจ
- 9.ข้อ 12 (2)-(3): วิชาการ การเผยแพร่ การฝึกอบรม และศูนย์ข้อมูล
- 10.การป้องกันเชิงระบบ: คน อุปกรณ์ สถานที่ และการกำกับต้องทำงานร่วมกัน
- 11.วิธีวิเคราะห์ประเด็นและทะเบียนแก้คลังเดิม
- 12.กรณีวิเคราะห์ 3: เทศบาลอ้างว่าไม่ใช่หน่วยงานของรัฐ
- 13.กรณีวิเคราะห์ 6: ประธานให้ออกเพราะไม่เห็นด้วยกับนโยบาย
- 14.กรณีวิเคราะห์ 9: กฎหมายล้าสมัยและ กปอ. ประกาศแก้เอง
- 15.กรณีวิเคราะห์ 11: ปภ. ทำเพียงจัดประชุมปีละสองครั้ง
บทนำ — แผนที่วิชาและสถานะปัจจุบัน: ระเบียบสั้น 14 ข้อ แต่ทุกคำแบ่งขอบเขตอำนาจ
ระเบียบฉบับนี้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเล่ม 138 ตอนพิเศษ 25 ง วันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2564 ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา มีเนื้อหาเพียง 14 ข้อ แต่วางนิยาม คณะกรรมการ วาระ การประชุม อำนาจ หน่วยเลขานุการ งบ และผู้รักษาการครบวงจร. การตรวจฐานกฎหมายกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยไม่พบฉบับแก้ไขภายหลัง และประกาศขอบเขตสอบของกรมยังระบุระเบียบ พ.ศ. 2564 เป็นความรู้ที่ใช้ประเมิน จึงใช้ฉบับราชกิจจานุเบกษานี้เป็นแกน โดยแยกคำสั่งหรือแผนปฏิบัติปัจจุบันออกจากตัวบท. ชื่อ “การป้องกันอุบัติภัยแห่งชาติ” คล้ายกับระเบียบป้องกันและลดอุบัติเหตุทางถนน พ.ศ. 2554 แต่เป็นคนละระบบ ระเบียบ พ.ศ. 2564 นิยามอุบัติภัยโดยตัดอุบัติเหตุทางถนนออกชัด ส่วนถนนมีคณะกรรมการ นปถ. และ ศปถ. ตามระเบียบ พ.ศ. 2554
ชุดข้อมูลเดิมเดิมมี 19 ข้อ ครอบคลุมนิยาม องค์ประกอบ กปอ. ผู้ทรงคุณวุฒิ ประชุม อำนาจเรื่องกฎหมาย ที่ปรึกษา หน้าที่ ปภ. และงบ แต่ยังไม่ครอบคลุมการยกเลิกฉบับเก่า รายชื่อกรรมการครบ หน้าที่ กปอ. ทั้งเจ็ดข้อ ความต่างระหว่างเบี้ยประชุมกับแหล่งงบ และการประเมินผลเชิงระบบ. วิธีอ่านที่ปลอดภัยคือแบ่งเป็นสี่ช่วง: ข้อ 1-4 ว่าด้วยสถานะ ยกเลิกและนิยาม; ข้อ 5-8 ว่าด้วย กปอ. วาระ พ้นและประชุม; ข้อ 9-10 ว่าด้วยอำนาจกับกลไกย่อย; ข้อ 11-14 ว่าด้วยผลตอบแทน ปภ. งบ และผู้รักษาการ. คำถามตั้งต้น: เหตุรถชนบนถนนสาธารณะควรเริ่มระเบียบนี้หรือไม่? ไม่ควร เพราะข้อ 4 ยกเว้นอุบัติเหตุทางถนน ต้องไปเริ่มที่ระบบความปลอดภัยทางถนนและกฎหมายจราจรที่ตรงเหตุ แล้วค่อยตรวจว่ามีภัยชนิดอื่นซ้อนหรือไม่
แผนที่วิชาและสถานะปัจจุบัน: ระเบียบสั้น 14 ข้อ แต่ทุกคำแบ่งขอบเขตอำนาจ
- 1จำแนกเหตุว่าเข้าอุบัติภัยตามข้อ 4 หรือถูกยกเว้น
- 2ระบุหน่วยงานของรัฐและบทบาท กปอ.
- 3เลือกอำนาจข้อ 9 หรือกลไกข้อ 10
- 4ให้ ปภ. ประสาน ข้อมูลและติดตามตามข้อ 12
- 5ประเมินผลแล้วรายงานกลับ กปอ.
คำนำระบุว่าจำเป็นต้องปรับปรุงระเบียบ พ.ศ. 2538 และฉบับแก้ไขให้เหมาะสมและสอดคล้องสถานการณ์ จึงเป็นการยกเครื่องระบบเดิม ไม่ใช่เพียงแก้ถ้อยคำบางข้อ. ฐานอำนาจคือมาตรา 11 (8) แห่งพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 นายกรัฐมนตรีวางระเบียบโดยความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรี สะท้อนว่าเป็นเครื่องมือบูรณาการราชการระดับชาติ ไม่ใช่กฎหมายสร้างโทษอาญา. ข้อ 1 กำหนดชื่อ ข้อ 2 กำหนดใช้วันถัดจากประกาศ และข้อ 14 ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยรักษาการ การลงนามโดยนายกรัฐมนตรีไม่ทำให้นายกรัฐมนตรีเป็นผู้รักษาการตามข้อ 14. ประกาศลงวันที่ 28 มกราคม 2564 ราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่ 3 กุมภาพันธ์ และเริ่มใช้ 4 กุมภาพันธ์ สามวันที่ตอบคนละคำถาม ต้องอ่านคำว่า “ประกาศ ณ วันที่” กับ “วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา” แยกกัน
ระเบียบกำหนดกลไกเสนอและประสานนโยบาย ไม่ได้แทนอำนาจตามกฎหมายแรงงาน โรงงาน อาคาร การบิน การเดินเรือ หรือกฎหมายสาธารณภัย เมื่อเกิดเหตุ หน่วยเจ้าของกฎหมายยังต้องใช้อำนาจของตน. คำถามทบทวน: กปอ. ออกโทษใหม่แก่โรงงานได้เองหรือไม่? ไม่ได้ ระเบียบให้เสนอแนวทางและข้อสังเกตเรื่องกฎหมาย แต่การตราหรือแก้กฎหมายต้องผ่านผู้มีอำนาจและกระบวนการของกฎหมายนั้น. ข้อ 3 ยกเลิกระเบียบป้องกันอุบัติภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2538 และฉบับแก้ไขอีกสี่ฉบับ ได้แก่ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2543 ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2546 ฉบับที่ 4 พ.ศ. 2548 และฉบับที่ 5 พ.ศ. 2550. ผลคือเมื่อถามองค์ประกอบ อำนาจหรือวาระปัจจุบัน ห้ามนำถ้อยคำจากฉบับ 2538 หรือฉบับแก้เดิมมาต่อเติมฉบับ 2564 เว้นแต่มีบทอื่นรับรองเฉพาะเรื่อง
เอกสารคู่มือเก่าที่อ้าง กปอ. ยังมีประโยชน์ทางประวัติศาสตร์ แต่ต้องติดป้ายสถานะว่าไม่ใช่ตัวบทปัจจุบัน การเห็นตราหน่วยงานหรือปีเผยแพร่ใหม่บนไฟล์เก่าไม่ทำให้กฎหมายกลับมาใช้. ประเด็นอาจหลอกด้วยรายชื่อฉบับที่ยกเลิกไม่ครบ ให้ยึดเป็นลำดับ 2538 แล้ว 2543, 2546, 2548, 2550 ไม่มียกเลิกระเบียบถนน พ.ศ. 2554 เพราะเป็นคนละเรื่องและยังทำงานแยกกัน. ทะเบียนกฎหมายของหน่วยงานควรบันทึกชื่อฉบับ วันประกาศ วันใช้ สถานะยกเลิก และเอกสารที่แทน เพื่อป้องกันเจ้าหน้าที่ใช้แบบคำสั่งหรือองค์ประกอบคณะจากฐานเก่า. คำถามทบทวน: คู่มือปี 2560 อ้างฉบับ 2538 แก้ถึงฉบับที่ 5 ใช้ตอบวาระผู้ทรงคุณวุฒิได้หรือไม่? ไม่ควร ต้องยึดข้อ 6 ของฉบับ 2564 ซึ่งยกเลิกชุดเดิมแล้ว
นิยามอุบัติภัย: เริ่มจากสาเหตุและสถานที่ ไม่ใช่ความรุนแรง
ข้อ 4 นิยาม “อุบัติภัย” ว่าเป็นภัยที่เกิดจากอุบัติเหตุเนื่องจากการทำงาน หรืออุบัติเหตุในเคหสถานหรือที่สาธารณะ หรืออุบัติเหตุจากการจราจรทางน้ำ ทางอากาศ หรือทางบก โดยมีข้อยกเว้นอุบัติเหตุทางถนน. เหตุจากการทำงานไม่จำกัดเฉพาะโรงงานของรัฐ ลูกจ้างเอกชน งานก่อสร้าง คลังสินค้า หรือสถานประกอบกิจการอาจอยู่ในนิยามเมื่อข้อเท็จจริงเป็นอุบัติเหตุจากการทำงาน แต่การบังคับใช้เฉพาะยังต้องดูแรงงานและกฎหมายกิจการ. อุบัติเหตุในเคหสถานครอบคลุมบ้านหรือที่อยู่อาศัยตามข้อเท็จจริง เช่นไฟฟ้า อัคคีภัย การตก หรืออุปกรณ์ ส่วนที่สาธารณะอาจเป็นอาคาร สวนหรือพื้นที่ที่ประชาชนใช้ ไม่จำเป็นต้องมีผู้เสียชีวิตจึงจะเป็นอุบัติภัย
การจราจรทางน้ำและอากาศอยู่ในนิยาม ส่วนทางบกต้องตัดอุบัติเหตุทางถนนออก เหตุรถไฟหรือระบบขนส่งทางบกอื่นต้องวิเคราะห์ลักษณะจริงและกฎหมายเฉพาะ ไม่เหมารวมจากคำว่าทางบก. นิยามนี้กำหนดขอบเขตงาน กปอ. ไม่ได้ชี้ความรับผิดของบุคคล การที่เหตุเข้าอุบัติภัยไม่ได้แปลว่าเจ้าของสถานที่ผิด และการไม่เข้าไม่ได้แปลว่าไม่มีหน่วยงานรับผิดชอบ เพียงต้องเลือกอีกระบบ. คำถามท้ายหัวข้อ: เหตุคนลื่นล้มในห้างโดยไม่เสียชีวิตอาจเข้าอุบัติภัยหรือไม่? อาจเข้าในฐานะอุบัติเหตุที่สาธารณะ ต้องดูข้อเท็จจริง ไม่ใช้จำนวนผู้เสียชีวิตเป็นเงื่อนไขที่ข้อ 4 ไม่ได้เขียน. ท้ายคำนิยามเขียนว่าไม่หมายความรวมถึงอุบัติเหตุทางถนนอย่างชัดเจน เหตุรถชน รถจักรยานยนต์ชนคน หรือรถเสียหลักบนถนนจึงไม่ควรถูกเสนอเป็นเรื่อง กปอ. ตามระเบียบนี้เพียงเพราะเป็นการจราจรทางบก
อุบัติเหตุทางถนนมีระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการป้องกันและลดอุบัติเหตุทางถนน พ.ศ. 2554 วาง นปถ. ศปถ. จังหวัด อำเภอ อปท. และเขต รวมทั้งกฎหมายจราจร รถยนต์และขนส่งที่ใช้กับเหตุเฉพาะ. การแบ่งไม่ใช่การแข่งขันระหว่างคณะ แต่ลดความซ้ำของนโยบายและข้อมูล หากเหตุซับซ้อน เช่นรถบรรทุกชนโรงงานทำให้สารเคมีรั่ว ต้องแยกมิติถนน อุตสาหกรรม สารเคมี สาธารณภัยและการทำงาน แล้วประสานเจ้าภาพแต่ละฐาน. อย่าสลับชื่อย่อ กปอ. คือคณะกรรมการป้องกันอุบัติภัยแห่งชาติ ส่วน นปถ. คือคณะกรรมการนโยบายการป้องกันและลดอุบัติเหตุทางถนนแห่งชาติ และ ศปถ. คือศูนย์อำนวยการความปลอดภัยทางถนน. เมื่อข้อมูลเหตุเดียวอยู่หลายระบบ ให้กำหนดตัวระบุร่วมและสิทธิใช้ข้อมูล ไม่สร้างยอดซ้ำเพื่อรายงานสองคณะ และไม่ปิดกั้นการแลกเปลี่ยนเพราะอ้างว่าอยู่นอกนิยามของตน
คำถามทบทวน: รถชนบนถนนทำให้คนงานที่กำลังปฏิบัติงานบาดเจ็บ เป็นเรื่องเดียวหรือหลายมิติ? มีอย่างน้อยมิติอุบัติเหตุทางถนนและอาชีวอนามัย ต้องแยกฐานแล้วประสาน ไม่บังคับเลือก กปอ. เป็นเจ้าภาพทั้งหมด. ข้อ 4 ให้นิยาม “หน่วยงานของรัฐ” ว่ากระทรวง ทบวง กรม ราชการส่วนภูมิภาค ราชการส่วนท้องถิ่น องค์การของรัฐ และรัฐวิสาหกิจ ขอบเขตกว้างกว่าส่วนราชการระดับกระทรวง. จังหวัดและอำเภออยู่ในราชการส่วนภูมิภาค เทศบาล อบต. อบจ. และท้องถิ่นรูปแบบพิเศษอยู่ในราชการส่วนท้องถิ่นตามกฎหมายของตน จึงอ้างว่าไม่ใช่หน่วยงานรัฐเพียงเพราะมีอิสระทางงบไม่ได้. รัฐวิสาหกิจและองค์การของรัฐอาจมีฐานะนิติบุคคลแยก แต่ยังอยู่ในนิยามเพื่อการประสานนโยบาย การติดตามและประเมินตามระเบียบ ส่วนบริษัทเอกชนทั่วไปไม่เข้าคำนี้โดยอัตโนมัติ
ข้อ 12 (1) ให้ ปภ. ประสาน ติดตามและประเมินหน่วยปฏิบัติทั้งภาครัฐและเอกชน จึงเห็นว่าระเบียบแยกคำ “หน่วยงานของรัฐ” ออกจากผู้ปฏิบัติเอกชน แต่เปิดให้ทำงานร่วมกัน. การเป็นหน่วยงานรัฐในนิยามไม่สร้างอำนาจสั่งทุกเรื่องแก่ กปอ. อำนาจข้อ 9 เน้นเสนอ ประสาน ติดตามและประเมิน หน่วยปฏิบัติยังใช้อำนาจและงบตามกฎหมายของตน. คำถามวิเคราะห์: เทศบาลปฏิเสธส่งผลเพราะไม่ใช่กรม ถูกหรือไม่? ไม่ถูก นิยามรวมราชการส่วนท้องถิ่น แต่หนังสือขอข้อมูลและการติดตามต้องอยู่ในขอบเขตภารกิจและกฎหมายข้อมูลด้วย
เนื้อหาสรุปนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาส่วนบุคคล ห้ามคัดลอก ทำซ้ำ หรือนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต