ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการป้องกันและลดอุบัติเหตุทางถนน พ.ศ. 2554

ตัวบทใช้ชื่อหน่วยงานและตำแหน่งตามโครงสร้างราชการในปี 2554 บางชื่อถูกปรับโครงสร้างภายหลัง เวลากรณีศึกษาถาม “ตามระเบียบ” ให้ตอบถ้อยคำในระเบียบ แต่ถ้าถามว่าใครปฏิบัติหน้าที่จริงในปัจจุบัน ต้องตรวจบทโอนภารกิจ คำสั่งแต่งตั้ง และประกาศล่าสุดเพิ่ม ไม่เดาตำแหน่งทดแทนเอง. คลังคำถามเดิมมี 20 ข้อ ครอบคลุมสามระดับ องค์ประกอบ นปถ. วาระ องค์ประชุม อำนาจ ศปถ. จังหวัด อำเภอ อปท. และงบประมาณ แต่ยังไม่ครอบคลุมแนวทางทั้งสี่ งานเลขานุการ ศปถ. กทม. ศปถ. เขต อำนาจข้อมูล วิจัย รายงาน และบทประสานกระทรวงมหาดไทย. เวลาอ่านจึงให้แบ่งหลักฐานเป็นสามกอง: ข้อ 1-6 ว่าด้วยสถานะ นิยาม แนวทางและระดับ; ข้อ 7-12 ว่าด้วยคณะกรรมการ นปถ.; ข้อ 13-26 ว่าด้วย ศปถ. ส่วนกลาง จังหวัด กรุงเทพมหานคร อำเภอ อปท. เขต วิธีประชุม ค่าใช้จ่าย และการประสานพื้นที่

คำถามตั้งต้น: หากข่าวระบุว่ามีแผนลดอุบัติเหตุช่วงเทศกาลใหม่ ข่าวนั้นแก้องค์ประกอบคณะกรรมการในระเบียบหรือไม่? ไม่แก้โดยอัตโนมัติ ต้องมีฐานกฎหมายหรือคำสั่งที่มีผลต่อองค์ประกอบ ส่วนแผนเทศกาลเป็นเครื่องมือดำเนินงานภายใต้โครงสร้างเดิมได้

คำนำของระเบียบมองอุบัติเหตุทางถนนเป็นความสูญเสียต่อชีวิต ร่างกาย ทรัพย์สิน ทรัพยากรมนุษย์ เศรษฐกิจและสังคม จึงต้องกำหนดนโยบาย แผน ยุทธศาสตร์ มาตรการ และการดำเนินงานให้มีประสิทธิภาพ ครอบคลุมทุกพื้นที่ และต่อเนื่อง. คำว่า “ต่อเนื่อง” สำคัญ เพราะความปลอดภัยทางถนนไม่ใช่งานเฉพาะเจ็ดวันอันตราย ช่วงเทศกาลเป็นเพียงช่วงเร่งมาตรการ ส่วนการแก้จุดเสี่ยง สภาพถนน ยานพาหนะ พฤติกรรม การช่วยเหลือหลังเหตุ และข้อมูลต้องทำตลอดปี. ระเบียบอาศัยมาตรา 11 (8) แห่งพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 นายกรัฐมนตรีวางระเบียบโดยความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรี ฐานนี้สะท้อนว่าเป็นการจัดระบบบริหารราชการและบูรณาการหน่วยงาน มิใช่การสร้างฐานโทษอาญาใหม่

ข้อ 2 กำหนดวันใช้บังคับเป็นวันถัดจากประกาศ ไม่ใช่วันที่ลงนาม 8 มกราคม 2554 ส่วนข้อ 3 ให้นายกรัฐมนตรีรักษาการตามระเบียบ ตัวเลขสามวันนี้มักสอดคล้องกับหลักนำมาสลับกันในประเด็น. การมีหลายหน่วยงานไม่ใช่เหตุให้ทุกหน่วยทำทุกอย่าง ระเบียบกำหนดผู้กำหนดนโยบาย ผู้บูรณาการอำนวยการ และผู้ปฏิบัติพื้นที่ เพื่อให้แผน งบ ข้อมูล และผลประเมินไหลถึงกัน ลดการทำโครงการซ้ำหรือปล่อยช่องว่าง. คำถามทบทวน: จังหวัดตั้งด่านช่วงปีใหม่ครบแต่ไม่ทำข้อมูลจุดเสี่ยงและไม่ติดตามแก้ไข ถือว่าตอบวัตถุประสงค์หรือยัง? ยัง เพราะเป็นกิจกรรมชั่วคราวที่ไม่พิสูจน์ความต่อเนื่อง การบูรณาการ และผลลดความสูญเสียระยะยาว

ข้อ 4 กำหนดว่า “อำเภอ” หมายความรวมถึงกิ่งอำเภอ และ “นายอำเภอ” รวมปลัดอำเภอผู้เป็นหัวหน้าประจำกิ่งอำเภอ เป็นนิยามเพื่อให้กลไกพื้นที่ครอบคลุมโครงสร้างที่มีอยู่ในขณะวางระเบียบ. “องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น” ตามระเบียบหมายถึงองค์การบริหารส่วนตำบล เทศบาล เมืองพัทยา และองค์กรท้องถิ่นอื่นที่มีกฎหมายจัดตั้ง แต่ไม่รวมองค์การบริหารส่วนจังหวัดและกรุงเทพมหานคร การเห็นคำว่าองค์กรท้องถิ่นแล้วรวมทุกชนิดจึงผิดนิยามเฉพาะฉบับนี้. “ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น” หมายถึงนายกองค์การบริหารส่วนตำบล นายกเทศมนตรี นายกเมืองพัทยา และหัวหน้าผู้บริหารองค์กรท้องถิ่นอื่นที่มีกฎหมายจัดตั้ง โดยไม่รวมนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดและผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร

การไม่รวม อบจ. และกรุงเทพมหานครในนิยามไม่ได้แปลว่าสององค์กรไม่มีบทบาท นายก อบจ. เป็นรองประธาน ศปถ. จังหวัดตามข้อ 16 และกรุงเทพมหานครมี ศปถ. กทม. กับกลไกเขตตามข้อ 19 และข้อ 23 ต่างหาก. ข้อควรระวังของประเด็นคือใช้ภาษาทั่วไปแทนภาษากฎหมาย เช่นถามว่า “อปท. ทุกแห่ง” แล้วใส่ อบจ. รวมมาด้วย ผู้สอบต้องย้อนนิยามข้อ 4 ก่อนอ่านอำนาจข้อ 22 จึงจะรู้ว่ากลไก ศปถ. อปท. ในข้อนั้นไม่ใช่กลไกของ อบจ. ลองวิเคราะห์: ผู้ว่าราชการจังหวัดต้องการตั้ง ศปถ. อบจ. โดยใช้ข้อ 22 เพียงข้อเดียว ถูกหรือไม่? ไม่ควรสรุปเช่นนั้น เพราะนิยาม อปท. ในระเบียบตัด อบจ. ออก ต้องใช้บทบาท อบจ. ในคณะจังหวัดหรือฐานกฎหมายและคำสั่งอื่นที่ตรงกรณี