สารบัญ6 หัวข้อหลัก
- 1.สถานะของระเบียบเดิมและเส้นแบ่งระหว่างสามช่วงเวลา
- 2.ขอบเขต นิยาม และโครงสร้างอำนาจในระบบอิเล็กทรอนิกส์เดิม
- 3.การจัดทำขอบเขตงาน การเปิดรับความเห็น และการคัดเลือกเบื้องต้น
- 4.จากสิทธิอุทธรณ์สู่การแข่งขันราคาและการเห็นชอบผล
- 5.เมื่อระบบขัดข้อง ความเท่าเทียมและหลักฐานมาก่อนความรวดเร็ว
- 6.วินิจฉัยกรณีปฏิบัติด้วยเวลา ฐานกฎหมาย และผลต่อสิทธิ
สถานะของระเบียบเดิมและเส้นแบ่งระหว่างสามช่วงเวลา
ระเบียบสํานักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการพัสดุด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2549 เคยเป็นกติกาสําหรับการซื้อหรือจ้างด้วยการแข่งขันราคาแบบปิดในระบบอิเล็กทรอนิกส์ ต่อมาเมื่อกฎหมายว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 ใช้บังคับ ระเบียบเดิมถูกยกเลิกและไม่อาจนํากลับมาใช้กับโครงการใหม่เพียงเพราะชื่อวิชาหรือคู่มือภายในยังกล่าวถึง ขั้นแรกของการวินิจฉัยจึงต้องหาว่าเหตุเกิดก่อน ระหว่าง หรือหลังการเปลี่ยนกฎหมาย เริ่มด้วยสถานะกฎหมาย: ระเบียบ พ.ศ. 2549 เป็นกติกาเดิม ไม่ใช่วิธีใช้กับโครงการใหม่ — ระเบียบฉบับนี้เคยใช้ตั้งแต่ 1 กุมภาพันธ์ 2549 เพื่อจัดซื้อหรือจ้างแบบแข่งขันราคาทางอิเล็กทรอนิกส์ในลักษณะ การแข่งขันราคาแบบปิด แต่เมื่อพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 มีผลใช้บังคับ กรอบกฎหมายเปลี่ยนเป็นระบบใหม่ คําตอบปัจจุบันที่ตรงที่สุดคือ ถูกยกเลิกตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง แห่ง พ.ร.บ. พ.ศ. 2560 แล้ว การท่องขั้นตอนข้อ 8–11 จึงต้องติดป้ายในใจเสมอว่าเป็น “กติกาเดิม” เว้นแต่งานค้างเข้าบทเฉพาะกาล บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง
ยกเลิกบทบัญญัติเกี่ยวกับพัสดุในกฎหมายลําดับรองของหน่วยงานของรัฐตามขอบเขตที่กฎหมายกําหนด ขณะที่บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง รักษากติกาเดิมเฉพาะกระบวนการที่เริ่มก่อนและยังค้างตามเงื่อนไข มิได้ทําให้ระเบียบกลับมาใช้ทั่วไป เมื่อตอบประเด็นให้แยกสามเวลา: ขั้นตอนเดิมเมื่อระเบียบยังใช้ งานคาบเกี่ยววันที่กฎหมายใหม่มีผล และโครงการใหม่ปัจจุบัน การตอบข้ามเวลาเป็นความผิดที่สําคัญกว่าจําเลขข้อไม่ได้ กฎหมายปัจจุบันเป็นฐาน ส่วนระเบียบเดิมใช้ได้เฉพาะที่บทเฉพาะกาลยอมไว้ — โครงการใหม่ต้องดูพระราชบัญญัติ พ.ศ. 2560 กฎกระทรวง ระเบียบกระทรวงการคลัง พ.ศ. 2560 ประกาศ หนังสือเวียน และระบบ e-GP ฉบับที่ใช้อยู่ ไม่หยิบข้อ 4 หรือช่วงเวลา การแข่งขันราคา ของปี 2549 มาใช้ตรง ๆ บทเฉพาะกาลไม่ใช่สิทธิเลือกกติกาที่สะดวก หน่วยงานต้องพิสูจน์วันเริ่ม ขั้นประกาศ การตรวจรับ และการจ่ายเงิน รวมถึงว่ามีการยกเลิกกระบวนการเดิมหรือไม่ แม้ชื่อบางวิธีในปัจจุบันมีคําว่าอิเล็กทรอนิกส์เหมือนกัน โครงสร้างผู้มีอํานาจ ขั้นตอนอุทธรณ์ หลักการเปิดเผย
และระบบแข่งขันไม่จําเป็นต้องเหมือน การแข่งขันราคาแบบปิด ในระเบียบเดิม ในการปฏิบัติงานจริง ให้ตรวจฐานกฎหมาย ณ วันที่ดําเนินการและหนังสือเวียนล่าสุดของกรมบัญชีกลาง ไม่ใช้บทสรุปนี้แทนการวินิจฉัยงานเฉพาะราย บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง รักษากติกาเดิมให้งานค้างที่เข้าเงื่อนไข — หากการจัดซื้อจัดจ้างเริ่มตามระเบียบเดิมก่อนพระราชบัญญัติ พ.ศ. 2560 มีผล และการตรวจรับกับจ่ายเงินยังไม่แล้วเสร็จ หลักคือ ใช้กฎเดิมกับงานค้างนั้นตามบทเฉพาะกาลเท่าที่เข้าเงื่อนไข คําว่า “เริ่ม” ต้องอ่านคู่ข้อยกเว้นของบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง หากยังไม่ได้ประกาศในระบบเครือข่ายสารสนเทศเพื่อให้ผู้ประกอบการยื่นข้อเสนอ กฎหมายใหม่กําหนดให้ดําเนินตามพระราชบัญญัติ ไม่ใช่อ้างการเตรียม TOR ภายในอย่างเดียว ถ้ามีการยกเลิกการจัดซื้อจัดจ้างเดิม การดําเนินครั้งใหม่ต้องเข้าสู่กฎหมายใหม่ บทเฉพาะกาลไม่ตามติดโครงการตลอดไปเพียงเพราะเคยตั้งงบหรือคณะกรรมการก่อนวันมีผล เก็บหลักฐานวันประกาศ ขั้นตอนค้าง
สัญญา ตรวจรับ จ่ายเงิน และคําสั่งที่เกี่ยวข้อง เพื่อเลือกกติกาได้ตรวจสอบได้ ไม่ตัดสินจากปีงบประมาณหรือวันที่ทําเรื่องครั้งแรกเพียงค่าเดียว เมื่อตรวจรับและจ่ายเงินเสร็จก่อนกฎหมายใหม่ ส่วนบริหารพัสดุต้องใช้กรอบใหม่ — หนังสือวินิจฉัยกรมบัญชีกลางอธิบายว่าบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง ใช้กับงานก่อนวันกฎหมายใหม่ที่การตรวจรับและการจ่ายเงินยังไม่เสร็จ หากทั้งสองเสร็จแล้ว การบริหารพัสดุภายหลังควรยึด พ.ร.บ. กฎกระทรวง และระเบียบตามกฎหมาย พ.ศ. 2560 ตัวอย่าง การเบิกจ่ายสัญญาเดิมเสร็จแล้ว แต่ต่อมาจะควบคุม เก็บรักษา โอน จําหน่าย หรือดําเนินการทางบริหารพัสดุ ต้องดูอํานาจและขั้นตอนปัจจุบัน ไม่ฟื้นคณะกรรมการตามระเบียบ 2549 หากตรวจรับบางงวดหรือจ่ายบางส่วน ต้องตรวจข้อเท็จจริงกับคําวินิจฉัยที่ใช้ ไม่สรุปว่าคําว่า “ยังไม่แล้วเสร็จ” ครอบคลุมทุกสิ่งโดยไม่แยกการจัดซื้อจัดจ้างกับการบริหารพัสดุ ประเด็นสําคัญคือบทเฉพาะกาลป้องกันการเปลี่ยนกติกากลางกระบวนการ แต่ไม่ตรึงการบริหารทรัพย์สินของรัฐไว้กับระบบเก่าตลอดอายุพัสดุ
โครงการใหม่ปี 2569 ห้ามใช้ระเบียบ 2549 แม้เป็นชื่อวิชา — หากจะเริ่มโครงการใหม่ในปี 2569 คําวินิจฉัยคือ ใช้ไม่ได้ ต้องใช้กฎหมายปัจจุบันเพราะระเบียบเดิมถูกยกเลิก ไม่อาจอ้างว่าเจ้าหน้าที่คุ้นเคยหรือเอกสารสอบระบุชื่อระเบียบเก่า ให้กําหนดวิธีจากลักษณะพัสดุ วงเงิน เหตุ และข้อมูลในระบบตามพระราชบัญญัติ/กฎ/ระเบียบปัจจุบัน ขออนุมัติจากผู้มีอํานาจชุดปัจจุบัน และใช้สิทธิอุทธรณ์ตามระบบใหม่ การคัดลอก TOR หรือแบบเอกสารเก่าทําได้เฉพาะสาระทางเทคนิคที่ยังเหมาะ แต่ต้องตรวจ ผลประโยชน์ขัดกัน กับกฎหมายปัจจุบัน ไม่ยกขั้นตอนแต่งตั้ง กวพ.อ. ศูนย์ประมูล หรือช่วงเวลาเดิมตามมา ถ้าพบคู่มือภายในยังอ้างระเบียบ 2549 ให้แจ้งผู้รับผิดแก้ฐานอ้างอิงและ เอกสารควบคุม ไม่ปล่อยให้เอกสารเก่ากลายเป็น กระบวนการแฝง วัตถุประสงค์เดิม: โปร่งใส แข่งขันเป็นธรรม ประหยัด และรับผิดชอบผล — เหตุผลของระเบียบเดิมคือขยายการจัดซื้อจัดจ้างอิเล็กทรอนิกส์ให้โปร่งใส มีการแข่งขันอย่างเป็นธรรม ประหยัดงบ เกิดความคุ้มค่า
ประสิทธิภาพ ประสิทธิผล และความรับผิดชอบต่อผลสําเร็จ หลักเหล่านี้ยังมีคุณค่าในการอ่านขั้นตอน: การเผยแพร่ TOR เปิดข้อเสนอแนะ แยกผู้เสนอ ปิดการติดต่อ เก็บหลักฐาน และมีอุทธรณ์ ล้วนป้องกันการสมยอมและใช้อํานาจตามอําเภอใจ อย่างไรก็ดี เป้าหมายต่อเนื่องไม่ได้ทําให้ตัวบทเก่ายังมีผล กฎหมายปัจจุบันอาจใช้เครื่องมือและคณะกรรมการต่างกันเพื่อบรรลุ ความโปร่งใส ความคุ้มค่า และความรับผิดชอบ เวลาเจอสถานการณ์ ให้แยก “หลักการ” ที่ยังใช้ได้จาก “ผู้มีอํานาจ/กําหนดเวลา” ที่ต้องตรงกฎหมายของช่วงนั้น บทเฉพาะกาลมีไว้คุ้มครองความต่อเนื่องของงานที่เริ่มก่อนและยังค้างตามองค์ประกอบ มิใช่เปิดทางให้หน่วยงานเลือกกติกาเดิมได้เอง หากยังไม่ได้ประกาศในระบบเพื่อให้ผู้ประกอบการยื่นข้อเสนอ หรือยกเลิกกระบวนการเดิมแล้วเริ่มใหม่ ต้องกลับไปใช้กฎหมายปัจจุบัน ส่วนงานที่ตรวจรับและการจ่ายเงินเสร็จแล้ว การบริหารพัสดุภายหลังย่อมอยู่ในกรอบใหม่ การแยกสามช่วงเวลานี้ต้องมาก่อนการจําผู้มีอํานาจหรือกําหนดวันของระบบเดิมเสมอ
เส้นแบ่งกฎหมายที่ใช้กับแต่ละสถานการณ์
- 1งานที่เกิดเมื่อระเบียบยังใช้บังคับพิจารณาขอบเขต ผู้มีอำนาจ ขั้นตอน และกำหนดเวลาตามกติกาเดิมที่มีผลในขณะนั้น
- 2งานค้างในช่วงเปลี่ยนผ่านพิสูจน์วันเริ่ม วันประกาศ สถานะสัญญา การตรวจรับ การจ่ายเงิน และเงื่อนไขของบทเฉพาะกาล
- 3งานเดิมที่ยกเลิกแล้วเริ่มใหม่การเริ่มครั้งใหม่ต้องเข้าสู่กฎหมายปัจจุบัน ไม่สืบสิทธิใช้วิธีเดิมจากการเตรียมงานครั้งก่อน
- 4โครงการใหม่ใช้พระราชบัญญัติ กฎกระทรวง ระเบียบกระทรวงการคลัง ประกาศ หนังสือเวียน และระบบ e-GP ที่ใช้บังคับ
ขอบเขต นิยาม และโครงสร้างอำนาจในระบบอิเล็กทรอนิกส์เดิม
ระบบเดิมครอบคลุมการซื้อหรือจ้างที่ให้ผู้มีสิทธิเสนอราคาลดแข่งขันผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ภายในเวลาและสถานที่ที่กําหนด โดยไม่เปิดเผยตัวเลขระหว่างการแข่งขันทั้งหมด งานการจ้างที่ปรึกษา งานออกแบบและควบคุมงาน ตลอดจนการจัดหาด้วยวิธีพิเศษบางลักษณะไม่อยู่ในนิยามนี้ แต่การอยู่นอกขอบเขตมิได้แปลว่าไม่ต้องปฏิบัติตามกฎหมายพัสดุ เพียงต้องเลือกฐานและวิธีอื่นที่ใช้บังคับในขณะนั้น นิยามการพัสดุอิเล็กทรอนิกส์เดิมเป็น การแข่งขันราคาแบบปิด สําหรับซื้อหรือจ้าง — ข้อ 3 เดิมนิยามการจัดหาตามระเบียบพัสดุ พ.ศ. 2535 ด้วยวิธีซื้อหรือจ้าง ให้ผู้เสนอราคาแข่งขันด้วยระบบอิเล็กทรอนิกส์ในเวลาและสถานที่กําหนด โดยไม่เปิดเผยตัวเลขที่มีการเสนอราคา งานที่ไม่รวมชัดเจนคือ การจ้างที่ปรึกษา
รวมทั้งจ้างออกแบบและควบคุมงาน และซื้อ/จ้างโดยวิธีพิเศษหรือกรณีพิเศษที่ทําได้ตามระเบียบอื่น การไม่รวมไม่ได้แปลว่างานเหล่านั้นไม่ต้องจัดซื้อจัดจ้าง แต่ต้องใช้ฐานและวิธีอื่นที่ใช้บังคับในเวลานั้น การเลือกข้อยกเว้นต้องมีข้อเท็จจริงตรง ไม่เปลี่ยนชื่อสัญญาเพื่อหลบการแข่งขัน ระบบเดิมต่างจาก e-bidding ปัจจุบันในรายละเอียด จึงไม่ควรเรียกทุกการเสนอราคาออนไลน์ว่าเป็นกระบวนการตาม พ.ศ. 2549 ราคาสูงสุดเดิมเป็นเพดานที่รัฐรับได้ ไม่ใช่ราคาผู้ชนะ — นิยามเดิมให้ “ราคาสูงสุด” หมายถึง ราคากลาง วงเงินที่มี หรือราคาสูงสุดที่ราชการรับได้ ตามหลักเกณฑ์ที่ กวพ.อ. กําหนด เพดานทําหน้าที่ป้องกันการรับราคาที่เกินฐานทางการเงินหรือความเหมาะสม แต่การมีราคาต่ํากว่าเพดานไม่ทําให้ข้อเสนอชอบโดยอัตโนมัติ ยังต้องผ่านคุณสมบัติ เทคนิค เงื่อนไข
และพิจารณาประโยชน์รัฐ ต้องรักษาความลับและความถูกต้องของเพดานตามขั้นตอน หากเปิดเผยข้อมูลที่ทําให้ผู้เสนอปรับราคาเข้าหาเพดาน อาจบั่นทอนการแข่งขันและสร้างข้อได้เปรียบ ในระบบปัจจุบันให้ใช้คําและหลักเกณฑ์ราคากลาง/วงเงินตามกฎหมายใหม่ ไม่อ้างนิยามเดิมเพื่อแก้ปัญหาใหม่โดยตรง ข้อ 4 เดิมใช้กับโครงการตั้งแต่สองล้านบาทและมีทางขอใช้วิธีอื่น — ในช่วงที่ระเบียบยังมีผล การจัดหาของส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชน และหน่วยงานรัฐฝ่ายบริหารที่กิจกรรม โครงการ หรือก่อสร้างมูลค่าตั้งแต่สองล้านบาทขึ้นไปอยู่ในขอบเขต ดังนั้นส่วนราชการมูลค่า 3 ล้านบาทในเวลานั้น อยู่ในเกณฑ์เดิม เว้นแต่ กวพ.อ.
อนุมัติวิธีอื่น การยกเว้นต้องมีมติผู้มีอํานาจ ไม่ใช่หัวหน้าหน่วยงานเลือกเองเพราะเห็นว่าเร่งด่วน วงเงินพิจารณาที่กิจกรรม/โครงการ/ก่อสร้างเพื่อไม่แบ่งซื้อแบ่งจ้างหลบเกณฑ์ ต้องดูความเป็นโครงการเดียวกัน วัตถุประสงค์ เวลา และความเชื่อมโยงตามกติกาที่เกี่ยวข้อง อย่านําเกณฑ์สองล้านบาทนี้ไปตอบโครงการใหม่ เพราะวงเงินและวิธีปัจจุบันเป็นไปตามกฎ/ระเบียบและหนังสือเวียนที่ใช้ ณ เวลานั้น ท้องถิ่นและความสัมพันธ์กับระเบียบอื่นตามกรอบเดิม — ข้อ 4 วรรคสองเดิมกําหนดว่าการจัดหาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอยู่ในอํานาจ กระทรวงมหาดไทย พิจารณาดําเนินการ แยกจากหน่วยงานฝ่ายบริหารที่อยู่ในวรรคแรก ข้อ 5 วางว่ารายการที่ระเบียบอิเล็กทรอนิกส์ไม่ได้กําหนดต้องใช้ระเบียบพัสดุหรือระเบียบของหน่วยงานควบคู่ เพราะระเบียบอื่นยังใช้ควบคู่ เว้นแต่ กวพ.อ.
กําหนดต่าง จึงห้ามอ่านข้อ 8–11 แบบโดดเดี่ยว เรื่องรับซอง หลักประกัน สัญญา ตรวจรับ หรืออํานาจบางส่วนอาจมาจากระเบียบพื้นฐานและมติ/หลักเกณฑ์ประกอบ ปัจจุบันฐานเหล่านี้ถูกแทนด้วยกรอบ พ.ศ. 2560 ตามขอบเขตของกฎหมาย การอ้างข้อ 5 เดิมไม่อาจใช้ดึงระเบียบเก่ากลับมาเติมช่องว่างใหม่ กวพ.อ. เป็นกลไกตีความ ผ่อนผัน อุทธรณ์ และกําหนดรายละเอียดในระบบเดิม — คณะกรรมการว่าด้วยการพัสดุด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ เรียกย่อว่า กวพ.อ. มีองค์ประกอบข้ามหน่วยงาน โดยปลัดกระทรวงการคลังเป็นประธานและอธิบดีกรมบัญชีกลางเป็นกรรมการและเลขานุการ คําถามว่าใครมีอํานาจตีความ วินิจฉัย และพิจารณาผ่อนผันการไม่ปฏิบัติตามระเบียบเดิม ตอบ กวพ.อ. ตามข้อ 7 รวมทั้งพิจารณาอุทธรณ์/ร้องเรียนและอนุมัติวิธีอื่นตามอํานาจเดิม อํานาจนี้เป็นของระบบที่ถูกยกเลิก ไม่ควรส่งอุทธรณ์โครงการใหม่ถึง กวพ.อ.
ต้องดูคณะกรรมการและช่องทางตามพระราชบัญญัติ พ.ศ. 2560 งานค้างตามบทเฉพาะกาลอาจมีคําวินิจฉัยเรื่องหน่วยรับผิดหลังคณะกรรมการใหม่เข้ารับหน้าที่ จึงต้องตรวจบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง และหนังสือวินิจฉัย ไม่เดาจากชื่อคณะกรรมการเดิม ในช่วงที่ระเบียบมีผล โครงการของหน่วยงานฝ่ายบริหารตั้งแต่สองล้านบาทอยู่ในเกณฑ์เดิม เว้นแต่ กวพ.อ. อนุมัติให้ใช้วิธีอื่น ขณะที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอยู่ในอํานาจพิจารณาของกระทรวงมหาดไทย เรื่องที่ระเบียบฉบับนี้ไม่กําหนดยังต้องอาศัยระเบียบพัสดุพื้นฐานควบคู่ กวพ.อ. จึงมีบทบาททั้งตีความ ผ่อนผัน กําหนดรายละเอียด และพิจารณาอุทธรณ์ในระบบเดิม แต่บทบาทดังกล่าวไม่ใช่ช่องทางสําหรับโครงการใหม่ภายใต้กฎหมายปัจจุบัน
| องค์ประกอบ | ความหมายในระบบเดิม | ข้อจำกัดในการนำไปใช้ |
|---|---|---|
| ประเภทงาน | การซื้อหรือจ้างด้วยการแข่งขันราคาทางอิเล็กทรอนิกส์ | ไม่รวมการจ้างที่ปรึกษา งานออกแบบและควบคุมงาน และวิธีเฉพาะบางประเภท |
| ราคาสูงสุด | ราคากลาง วงเงินที่มี หรือราคาสูงสุดที่ราชการรับได้ตามหลักเกณฑ์ | เป็นเพดานรับราคา ไม่ใช่ราคาผู้ชนะและไม่แทนการตรวจคุณสมบัติหรือเทคนิค |
| เกณฑ์โครงการ | หน่วยงานในขอบเขตใช้วิธีเดิมกับโครงการตั้งแต่สองล้านบาท | ใช้ได้เฉพาะช่วงที่ระเบียบมีผลและต้องไม่แบ่งการจัดหาเพื่อหลบเกณฑ์ |
| กวพ.อ. | คณะกรรมการของระบบเดิมที่ตีความ ผ่อนผัน กำหนดรายละเอียด และรับอุทธรณ์บางชั้น | อำนาจไม่ขยายไปยังโครงการใหม่ซึ่งมีกลไกตามกฎหมาย พ.ศ. 2560 |
| ระเบียบอื่น | เติมเรื่องสัญญา หลักประกัน ตรวจรับ และรายละเอียดที่ระเบียบนี้ไม่ได้กำหนด | ต้องใช้ฉบับที่มีผลในช่วงเวลานั้นและไม่ดึงกติกาเก่ามาเติมระบบปัจจุบัน |
เนื้อหาสรุปนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาส่วนบุคคล ห้ามคัดลอก ทำซ้ำ หรือนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต