ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการรักษาความปลอดภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2552 และที่แก้ไขเพิ่มเติม

ข้อสรุปบางข้อในคลังเดิมขัดระเบียบอย่างมีนัยสำคัญ เช่น อ้างว่าเครือข่ายแยกใช้เพียงระเบียบนี้ก็พอ อ้างว่าจ้างยามแล้วไม่ต้องแต่งตั้งเจ้าหน้าที่ควบคุม หรือเพิ่มชั้น “ลับปานกลาง” สำหรับเอกสารดิจิทัล ฉบับนี้จะระบุคำแก้ให้ตรงอย่างชัดเจนและไม่ทำให้ข้อมูลผิดกลายเป็นหลักจำ. วิธีอ่านที่ได้ผลคือเริ่มจากถามว่า “กำลังคุ้มครองอะไร ใครเป็นผู้รับผิดชอบ ใครจำเป็นต้องรู้ และต้องทำอะไรเมื่อเกิดเหตุ” แล้วจึงลงรายละเอียดรายข้อ วิธีนี้ช่วยตอบได้ทั้งกรณีศึกษาจำถ้อยคำและกรณีศึกษาสถานการณ์ที่เปลี่ยนชื่อบุคคลหรือเทคโนโลยี

ระเบียบปี 2552 ปรับจากระเบียบปี 2517 เพราะกติกาเดิมใช้มานาน มีรายละเอียดปฏิบัติบางส่วนเกินจำเป็น และขณะนั้นมีระเบียบว่าด้วยการรักษาความลับของทางราชการ พ.ศ. 2544 ใช้กับข้อมูลข่าวสารแล้ว จึงต้องจัดโครงความรับผิดชอบและมาตรการแห่งชาติให้สอดคล้องกัน. ตัวระเบียบปี 2552 ประกาศโดยอาศัยอำนาจตามกฎหมายบริหารราชการแผ่นดิน ลงวันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2552 และกำหนดให้ใช้เมื่อพ้นเก้าสิบวันนับแต่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา พร้อมยกเลิกระเบียบปี 2517 แต่บทเฉพาะกาลยังรักษาความต่อเนื่องของความลับ มาตรการ และแบบเอกสารเดิมจนกว่าจะมีของใหม่

ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2554 มุ่งปรับองค์ประกอบคณะกรรมการนโยบายรักษาความปลอดภัยแห่งชาติหรือ กรช. เป็นสำคัญ ส่วนฉบับที่ 3 พ.ศ. 2560 แก้หลายเรื่องเพราะเทคโนโลยี สภาพแวดล้อม และภัยคุกคามเปลี่ยนไป อีกทั้งระเบียบกำหนดการทบทวนอย่างน้อยทุกห้าปี. ดังนั้นกรณีศึกษาที่ถามชื่อองค์การรักษาความปลอดภัย ขอบเขตที่สงวน ระบบสารสนเทศ บุคคลภายนอก ศูนย์ข้อมูล หรือการซักซ้อมแผน ต้องใช้ข้อความหลังแก้ไข ไม่ควรเปิดฉบับปี 2552 ฉบับเดี่ยวแล้วถือว่าชื่อหน่วยและมาตรการยังเหมือนเดิมทั้งหมด. ข้อ 1 ถึงข้อ 6 วางชื่อ การใช้บังคับ การยกเลิก นิยาม ความสัมพันธ์กับระเบียบความลับและกฎหมายสารสนเทศ รวมถึงให้นายกรัฐมนตรีรักษาการ จากนั้นหมวด 1 วางผู้ช่วยเหลือและความรับผิดชอบทั่วไปของหน่วยงาน

หมวด 2 ว่าด้วยประเภทชั้นความลับ หมวด 3 ว่าด้วย กรช. หมวด 4 ว่าด้วยบุคคล หมวด 5 ว่าด้วยสถานที่ หมวด 6 ว่าด้วยการประชุมลับ และหมวด 7 ว่าด้วยการละเมิด ก่อนจบด้วยบทเฉพาะกาลในข้อ 55. เลขข้อช่วยค้นตัวบท แต่แก่นสำหรับวิเคราะห์ประเด็นคือความสัมพันธ์ระหว่างหมวด เช่น ผู้เข้าประชุมลับไม่ได้ผ่านเพียงกฎสถานที่ ยังต้องผ่านการตรวจสอบและได้รับความไว้วางใจตามหมวดบุคคล ส่วนเอกสารในที่ประชุมยังอยู่ภายใต้กฎข้อมูลข่าวสารลับ. เมื่อกรณีศึกษาให้เหตุไซเบอร์ อย่าแยกออกจากโครงนี้ เพราะฉบับแก้ไขนำระบบเครือข่ายและเทคโนโลยีสารสนเทศเข้าทั้งข้อ 5 และข้อ 50 ผู้ตอบจึงต้องคิดพร้อมกันทั้งการป้องกัน การประสานผู้รับผิดชอบ การลดความเสียหาย และการรายงาน

การรักษาความปลอดภัยแห่งชาติหมายถึงมาตรการและการดำเนินการที่กำหนดขึ้นเพื่อพิทักษ์ รักษา คุ้มครอง และป้องกันสิ่งที่เป็นความลับของทางราชการ หน่วยงานของรัฐ เจ้าหน้าที่ของรัฐ และทรัพย์สินมีค่าของแผ่นดิน. ภัยที่ระเบียบมุ่งป้องกันครอบคลุมการรั่วไหล การจารกรรม การก่อวินาศกรรม การบ่อนทำลาย การก่อการร้าย การกระทำที่เป็นภัยต่อความมั่นคงและผลประโยชน์แห่งรัฐ ตลอดจนการเปิดเผยความลับของทางราชการในรูปอื่น. คำว่า “ความปลอดภัย” จึงไม่เท่ากับติดกุญแจตู้เอกสาร ตัวอย่างศูนย์ข้อมูลล่มเพราะถูกตัดไฟ เจ้าหน้าที่สำคัญถูกคุกคาม หรือระบบงานถูกหน่วงเหนี่ยวจนภารกิจหยุด อาจอยู่ในขอบมาตรการแม้ยังพิสูจน์ไม่ได้ว่าแฟ้มลับถูกอ่าน

ประเด็นอาจทำให้เข้าใจคลาดเคลื่อนด้วยข้อสรุปที่แคบเกินไป เช่น คุ้มครองเฉพาะข้อมูลที่ประทับตราลับ ให้ตัดทิ้งหากสถานการณ์กระทบอาคาร คน ระบบสาธารณูปโภค หรือทรัพย์สินสำคัญซึ่งระเบียบกำหนดให้ป้องกันด้วย. นิยามรวมข้อมูลข่าวสาร บริภัณฑ์ ยุทธภัณฑ์ ที่สงวน การรหัส ประมวลลับ และสิ่งอื่นใดที่ถือเป็นความลับของทางราชการ จึงครอบคลุมทั้งเนื้อหา วัตถุ สถานที่ และวิธีการสื่อสาร. ข้อมูลข่าวสารใช้ความหมายตามกฎหมายข้อมูลข่าวสารของราชการ ขณะที่บริภัณฑ์หมายถึงเครื่องจักร เครื่องมือ เครื่องกล สิ่งอุปกรณ์ และสิ่งอื่นที่ กรช. ประกาศกำหนด ส่วนยุทธภัณฑ์คือสิ่งของประจำกายหรือประจำหน่วยกำลังถืออาวุธของทางราชการและสิ่งที่กำหนดเพิ่ม

ตัวอย่างแบบแปลนอาคารลับ อุปกรณ์ต้นแบบ รหัสผ่านระบบ แผนผังเครือข่าย สถานที่ผลิตสาธารณูปโภค และคำบรรยายสรุปที่มีสาระลับ ต้องควบคุมตามลักษณะ ไม่ใช่รอให้แปลงเป็นหนังสือราชการก่อน. ข้อควรระวังคือเห็นคำว่า “เอกสาร” แล้วคิดว่าการถ่ายภาพหน้าจอหรือการจำเนื้อหาออกไปไม่อยู่ในระเบียบ แท้จริงการเข้าถึงรวมการได้ทราบ และการรั่วไหลเกิดได้เมื่อผู้ไม่มีอำนาจได้ทราบแม้ไม่มีสำเนาอยู่ในมือ. ที่สงวนครอบคลุมสิ่งปลูกสร้างเพื่อการป้องกันประเทศ ฐานทัพ โรงงานอาวุธหรือยุทธภัณฑ์ คลังและโรงช่าง อู่และท่าเรือฐานทัพ สถานีสื่อสาร ตลอดจนสถานที่สร้างหรือซ่อมเรือรบ อาวุธ และวัตถุเพื่อการสงคราม

ฉบับแก้ไขที่ 3 ระบุชุมทางการขนส่งทางรางทุกระบบ โรงงาน และสถานที่ผลิตและจ่ายน้ำหรือกระแสไฟฟ้าที่เป็นสาธารณูปโภค รวมทั้งเปิดให้ กรช. ประกาศกำหนดสิ่งอื่นเพิ่มเติม. ความสำคัญของนิยามนี้คือการเข้าถึงสถานที่อาจทำให้ล่วงรู้ความลับได้แม้ไม่ได้เปิดแฟ้ม จึงต้องควบคุมอาณาเขต คน ยานพาหนะ แสงสว่าง สัญญาณเตือน และการตรวจตราให้สัมพันธ์กับภัยจริง. กรณีศึกษาอาจเปลี่ยนจากโรงไฟฟ้าเป็นศูนย์ควบคุมรางหรือสถานีผลิตน้ำ หากเข้าลักษณะตามข้อความแก้ไข อย่าตัดออกเพียงเพราะไม่ใช่สถานที่ทหาร และไม่ควรเหมารวมว่าสถานที่ราชการทุกแห่งเป็น “ที่สงวน” โดยอัตโนมัติ