หลักการภาษีอากรและประมวลรัษฎากร

เกณฑ์สิทธิเป็นหลักเชื่อมรายได้กับรายจ่ายตามสิทธิและหน้าที่ที่เกิดขึ้น ไม่รอรับหรือจ่ายเงินสดเสมอไป เมื่อกิจการให้บริการสำเร็จและมีสิทธิเรียกเก็บ รายได้อาจต้องอยู่ในรอบนั้นแม้ลูกค้ายังไม่ชำระ ขณะเดียวกันรายจ่ายที่สัมพันธ์กับการหารายได้อาจรับรู้ได้เมื่อเกิดภาระและผ่านเงื่อนไข หลักเกณฑ์นี้ต้องอ่านร่วมกับสัญญา หลักฐานส่งมอบ การยอมรับงาน และความแน่นอนของจำนวน การเลื่อนออกใบแจ้งหนี้หรือเร่งชำระเงินจึงไม่เปลี่ยนรอบภาษีเองหากสาระของสิทธิและหน้าที่เกิดขึ้นแล้ว

รายจ่ายที่ลงบัญชีแล้วไม่จำเป็นต้องหักทางภาษีได้ทั้งหมด ต้องตรวจความเกี่ยวข้องกับกิจการ ความจำเป็น ความสมควร หลักฐาน ผู้รับประโยชน์ และข้อห้ามเฉพาะ ค่าใช้จ่ายส่วนตัว รายการที่ไม่มีหลักฐานเพียงพอ หรือรายการที่กฎหมายให้ปฏิบัติด้วยวิธีอื่นอาจต้องปรับกลับ ในทางตรงกันข้าม รายได้บางรายการที่บัญชีรับรู้อาจมีบทภาษีกำหนดเวลาหรือฐานต่างออกไป ผู้ทำงานจึงต้องแยกคำถามว่า “บันทึกบัญชีถูกหรือไม่” ออกจากคำถามว่า “ยอมให้คำนวณภาษีอย่างไร” แล้วอธิบายส่วนต่างให้ผู้ตรวจสอบตามได้

รอบระยะเวลาบัญชีเป็นกรอบรวบรวมผลประกอบการและโดยหลักมีระยะตามที่กฎหมายกำหนด กรณีเริ่มกิจการ เลิกกิจการ ควบรวม หรือได้รับอนุญาตให้เปลี่ยนรอบอาจมีระยะสั้นกว่าปกติ การเปลี่ยนวิธีรับรู้หรือรอบเพื่อเลื่อนรายได้ไม่อาจทำย้อนหลังตามความต้องการ หากต้องขออนุมัติย่อมต้องดำเนินการก่อนใช้และรักษาความต่อเนื่องของข้อมูล ภาษีครึ่งปีหรือการชำระระหว่างรอบก็เป็นหน้าที่อีกชั้นหนึ่ง มิใช่การปิดบัญชีปลายปีครั้งแรก จึงต้องแยกแบบ กำหนดเวลา และเครดิตจากการคำนวณปลายรอบ

ธุรกรรมกับบุคคลที่เกี่ยวข้อง รายการข้ามประเทศ และการโอนทรัพย์ในราคาผิดปกติต้องพิจารณาสาระ เงื่อนไขเชิงพาณิชย์ และหลักฐานการกำหนดราคาเป็นพิเศษ ใบเสร็จหรือสัญญาที่มีอยู่พิสูจน์เพียงว่ามีเอกสาร มิได้ยืนยันว่าราคาและเงื่อนไขเป็นอิสระหรือรายจ่ายเกิดเพื่อกิจการทั้งหมด แนวปฏิบัติที่รอบคอบคือเชื่อมสัญญา ใบสั่งซื้อ หลักฐานส่งมอบ การอนุมัติ รายการบัญชี และการชำระเข้าด้วยกัน พร้อมบันทึกเหตุผลของรายการปรับทางภาษี วิธีนี้ทำให้กำไรสุทธิทางภาษีเป็นผลของระบบหลักฐาน ไม่ใช่ตัวเลขที่เกิดปลายกระบวนการโดยไร้ร่องรอย

การควบคุมภายในของภาษีนิติบุคคลควรแบ่งหน้าที่ระหว่างผู้บันทึก ผู้อนุมัติ และผู้ทบทวนรายการปรับ พร้อมกำหนดเจ้าของหลักฐานและกำหนดเวลาปิดรอบ รายการที่เกิดซ้ำควรมีหลักเกณฑ์เดียวกันทุกเดือน ส่วนรายการครั้งเดียวหรือมีดุลพินิจสูงควรได้รับการวิเคราะห์เฉพาะ เมื่อแก้ไขตัวเลขหลังปิดบัญชีต้องรักษาร่องรอยว่าแก้อะไร เพราะเหตุใด และกระทบแบบใด การกระทบยอดต่อเนื่องทำให้ข้อผิดพลาดถูกพบใกล้เวลาที่เกิดและลดการพึ่งความทรงจำของบุคคลในปลายปี